Gratis nieuwsbrief Meld je aan voor de gratis e-mail nieuwsbrief van Nursing, TvV en TvZ. Klik hier

Medicijnquiz juni 2011: Penicillines

In de vorige medicijnquiz hebben we het gehad over de algemene werking en bijwerkingen van antibiotica. De verschillende antibioticagroepen, zoals penicillines, tetracyclines en aminoglycosiden hebben hun eigen werkingsprincipes. In deze quiz komen daarom veel voorgeschreven antibiotica uit deze groepen aan de orde.

Vragen

Penicillines zijn op twee manieren in te delen: in breedspectrum en smalspectrum penicillines, en in betalactamasegevoelige en betalactamaseresistente penicillines. 

1. Welke uitspraak is waar?

a. Feneticilline (Broxil®) is een breedspectrum penicilline
b. Flucloxacilline (Floxapen®) is een breedspectrum penicilline
c. Benzylpenicilline (Penidural®) is een smalspectrum penicilline
d. Amoxicilline is een smalspectrum penicilline

2. Welke eigenschappen heeft het middel benzylpenicillinenatrium?

a. Alleen parenteraal toe te dienen
b. Alleen oraal toe te dienen, langwerkend
c. Zowel parenteraal als oraal toe te dienen, langwerkend

3. In de nachtdienst maak je om 5.00 uur alvast de antibiotica klaar (infuuszakjes van 100 ml) voor intraveneuze toediening om 7.00 uur. Het gaat om amoxicilline, benzylpenicilline en feneticilline. Is dat verstandig?

a. Ja, mits in de koelkast bewaard, blijven penicillines in opgeloste vorm 24 uur houdbaar
b. Nee, je moet op basis van concentratie en oplosmiddel beoordelen of dit kan

4. Na intraveneuze behandeling met ceftazidim (Fortum®) wordt overgeschakeld op orale therapie. Ceftazidim is echter niet in orale vorm beschikbaar, reden om te kiezen voor een middel uit de cefalosporinegroep dat wel oraal gegeven kan worden: cefazoline (Kefzol®). Is dat een verstandige keuze?

a. Ja, deze middelen werken beide goed op gramnegatieve bacteriën
b. Nee, cefazoline heeft maar een zwak effect op gramnegatieve bacteriën
c. Nee, zo ontstaat sneller resistentie
d. Ja, hoewel cefazoline ook meteen parenteraal te geven is    

5. De bekende ziekenhuisbacterie Pseudomonas is slechts met een beperkt aantal antibiotica te bestrijden. Dit zijn onder meer:

a. Ceftazidim (Fortum®) en gentamycine
b. Feneticilline (Broxil®) en flucloxacilline (Floxapen®)
c. Cefazoline (Kefzol®) en cefuroxim (Zinacef®)
d. Doxycycline (Vibramycin®) en metronidazol (Flagyl®)

6. Welke nadelen zijn er bij gebruik van middelen uit de tetracyclinegroep?
A. Interactie met andere geneesmiddelen, melk en ijzerpreparaten
B. Verkleuring van de tanden

a. A is juist, B is onjuist
b. A is onjuist, B is juist
c. A is juist, B is juist
d. A is onjuist, B is onjuist   

Antwoorden

1 c. Feneticilline is een smalspectrumpenicilline, flucloxacilline is een penicilline bestand tegen penicillinase en amoxicilline is een breedspectrumpenicilline.

2 a. Orale inname zorgt voor te lage bloedspiegels, omdat benzylpenicilline in de maag ontleed wordt door zoutzuur, waardoor er te weinig van de stof in de bloedbaan komt. Daarnaast is het een kortwerkend middel, dat daarom vaker per dag (vier tot zes keer) moet worden toegediend. Toediening kan intraveneus of intramusculair, echter intramusculaire injectie is erg pijnlijk!

3 b. Penicillinepreparaten ontleden als ze in opgeloste vorm en op kamertemperatuur klaarstaan. In welk tempo dat gebeurt, is afhankelijk van concentratie en oplosmiddel. Het kan zijn dat na een aantal uur nog maar de helft tot driekwart van het middel in werkzame vorm aanwezig is. Daarnaast kunnen de ontledingsproducten tot een overgevoeligheidsreactie leiden. Hieronder als voorbeeld een overzicht van de maximale houdbaarheid van amoxicillinenatrium bij kamertemperatuur (oplosmiddel - concentratie - houdbaarheid).

  • Water voor injecties - 10-20 mg/ml - 8 uur
  • Water voor injecties - 20-50 mg/ml - 3 uur
  • Water voor injecties - 147-172 mg/ml - 0,5 uur
  • NaCl 0,9% - 0-5 mg/ml - 24 uur (in koelkast 4 dagen)
  • NaCl 0,9% - 5-20 mg/ml - 8 uur
  • NaCl 0,9% - 20-50 mg/ml - 3 uur
  • Glucose 5% - 0-20 mg/ml - 2 uur
  • Glucose 5% - 20-50 mg/ml - 1 uur  

4 b. Cefazoline is inderdaad alleen geschikt voor orale toediening, maar heeft maar een beperkte invloed op gramnegatieve bacteriën.

5 a. Pseudomonas kan worden bestreden met aminoglycosiden (zoals gentamycine) en met bepaalde cefalosporines (ceftazidim).  

6 c. Bij orale toediening kan de opname van tetracycline sterk beïnvloed worden door gelijktijdig gebruik van onder meer maagzuurremmers, magnesium-, calcium- en aluminiumhoudende geneesmiddelen, ijzerpreparaten en melk. Let daarom goed op de voorschriften voor, tijdens en na inname van dit middel. Verder kan het middel verkleuring van de tanden veroorzaken, zeker tijdens de groei. Reden om dit middel niet toe te dienen bij kinderen jonger dan acht jaar. 

E-Nursing

Met dank aan:
Annemieke Horikx, apotheker bij de Koninklijke Nederlandse Maatschappij ter bevordering der Pharmacie
  

Bronnen:
- Butterhoff JJF, Opdorp FAC van, Geneesmiddeleninformatie; Elsevier Gezondheidszorg Maarssen 2009.

Marion Giesberts, medeoprichter van

Of registreer je om te kunnen reageren.

Nursing is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden