Gratis nieuwsbrief Meld je aan voor de gratis e-mail nieuwsbrief van Nursing, TvV en TvZ. Klik hier

Welke medicatie verhoogt het risico op vallen?

Ieder geneesmiddel dat duizeligheid en/of sufheid kan geven, verhoogt het risico dat mensen gedesoriënteerd raken, vallen en iets breken. Nursing zet de meest valgevaarlijke geneesmiddelen op een rij.
fotolia 2.jpg
Ouderen zijn gevoeliger voor de sufmakende bijwerkingen van medicijnen, waardoor er een grotere kans is op vallen. - Foto: Fotolia

Een botbreuk bij een gevallen oudere zou een reden moeten zijn om de medicatie aan te pakken, schreef Medisch Contact vorige week. Maar welke medicijnen vergroten zoal het risico op vallen?

Slaap- en kalmeringsmiddelen
Er zijn kortwerkende en langwerkende slaapmiddelen. Kortwerkende middelen (bijvoorbeeld temazepam, zolpidem) helpen om in te slapen. Deze zijn de volgende ochtend meestal uitgewerkt, al hangt dit wel af van de gebruikte dosering en kan dit per persoon verschillen. Langwerkende middelen (bijvoorbeeld mitrazepam) helpen om door te slapen. Er is een kans dat hun versuffende werking ‘s morgens nog niet voorbij is. Zowel kort- als langwerkende middelen werken spierontspannend en versuffend. Ook kalmeringsmiddelen werken versuffend en spierontspannend. Wie onder invloed van een slaap- of kalmeringsmiddel opstaat (bijvoorbeeld om ‘s nachts te plassen) kan daardoor moeite hebben om op de been te blijven. Bovendien kan een lang werkend middel ook overdag de kans op vallen groter maken. Ouderen zijn nog gevoeliger voor de sufmakende bijwerkingen, waardoor er een grotere kans is op vallen. Daarom is de startdosering vaak lager.
Voorbeelden van slaapmiddelen die het valrisico verhogen: temazepam, zolpidem, mitrazepam.

Diuretica (plasmiddelen)
Plastabletten worden veel voorgeschreven bij hoge bloeddruk of hartproblemen of wanneer iemand te veel vocht vasthoudt. Ze zorgen voor een versnelde afvoer van vocht uit het lichaam. Dat verlaagt de bloeddruk. Daardoor worden sommige mensen duizelig als ze opstaan uit bed of uit een stoel. Het is dan van belang niet te snel op te staan en bij duizeligheid weer even te gaan liggen of zitten. Meestal wordt de duizeligheid minder als het lichaam gewend is aan de lagere bloeddruk. Geadviseerd wordt om diuretica niet ’s avonds in te nemen omdat de patiënt anders frequent naar de wc moet in de nacht.
Voorbeeld: furosemide, hydrochloorthiazide (diverse fabrikanten).

Pijnstillers

Alle opiaten, waaronder fentanyl en morfine kunnen door hun versuffende werking een verhoogd risico geven op vallen.

Cardiovasculair
Medicijnen die worden voorgeschreven tegen hoge bloeddruk, zoals bètablokkers, kunnen duizeligheid, sufheid of een licht gevoel in het hoofd veroorzaken. Vaak gaan deze verschijnselen over als het lichaam gewend is aan de lagere bloeddruk. Het is dus vooral van belang de patiënt te attenderen op duizelingen als hij net een nieuw middel gebruikt of een hogere dosis dan hij gewend is.
Voorbeelden: metoprolol (Selokeen® en diverse andere fabrikanten)
 
Antidepressiva

Sommige anti-depressiva kunnen sufheid met zich meebrengen, die de kans op vallen verhoogt. Het kan de patiënt helpen om het middel ‘s avonds in te nemen, zodat de sterkste versuffende werking in de nacht valt.
Voorbeelden: amitryptiline en mirtazapine geven de meeste sufheid.

Middelen tegen epilepsie
De meeste anti-epileptica geven sufheid en slaperigheid, de een wat meer dan de ander. Deze bijwerkingen brengen een valrisico met zich mee. Verandering van de dosering of het tijdstip van inname kan deze bijwerkingen verminderen. Dit moet uiteraard altijd met de arts worden overlegd.
Voorbeelden: carbamazepine en topiramaat geven de meeste sufheid en slaperigheid.

Overige geneesmiddelen die verhoogd valrisico kunnen geven
-Antipsychotica bij voorgeschiedenis van val of valneiging (kunnen parkinsonisme, duizeligheid en orthostatische hypotensie geven)
-Vasodilatatoren (bijvoorbeeld alfa 1-receptor blokkers, calciumantagonisten, langwerkende nitraten, ACE-remmers, angiotensine II-antagonisten) bij orthostatische hypotensie kunnen deze medicijnen een verhoogd risico op flauwvallen geven.

Bronnen:
Apotheek.nl, Vallen en valongelukken
Oelen M., Medicatieveiligheid in ouderenzorg, Nursing februari 2013

Met dank aan Annemieke Horikx van de KNMP voor het checken van de tekst. 

Nienke Berends

Gerelateerde tags

Of registreer je om te kunnen reageren.

Nursing is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden