Gratis nieuwsbrief Meld je aan voor de gratis e-mail nieuwsbrief van Nursing, TvV en TvZ. Klik hier

Spiritualiteit in de thuiszorg

'Kracht komt uit het zoeken naar de zin van de zinloosheid'. Spirituele zorg in zijn eenvoud, mag je wel zeggen.

Het kostte mij ook even moeite voordat ik het snapte. Afgelopen woensdag was er een openbare casuïstiekbespreking van het netwerk Palliatieve Zorg in mijn regio. De bespreking was geheel gewijd aan spirituele en geestelijke zorg.

Palliatieve zorg is gebaseerd op vier pijlers: fysieke zorg, psychologische zorg, sociale zorg en existentiële of spirituele zorg. Waar de fysieke zorg heel concreet kan zijn (denk maar aan pijnbestrijding of ondersteuning bij ADL), wordt het bij spirituele of existentiële zorg een stuk moeilijker.

Een van de sprekers noemde de geestelijke zorg 'het cement tussen de ZZP-stenen'. Ook hier werd gesteld dat we tegenwoordig producten leveren (of diensten) en dat het juist zo moeilijk is om bij palliatieve zorg te manoeuvreren tussen dat wat geïndiceerd is en dat wat de cliënt nodig heeft.  Een geestelijk verzorger, verwoordde het als volgt: 'Zorg, puur als product gezien, kan koud zijn, omdat die niet gericht is op wat een mens werkelijk nodig heeft. Zo kan de manier van zorg verlenen kwetsbare mensen extra leed berokkenen, toegevoegd aan het lijden dat er al is: de pijn, de vermoeidheid en de afhankelijkheid die zo totaal is'.
En zo is het maar net!

We schijnen in Europa voorop te lopen in de beschikbaarheid van palliatieve zorgvoorzieningen en de ontwikkeling van dit werkveld. En toch hebben we nog veel te leren op dit gebied als het gaat om de goede inbedding van een van de belangrijkste pijlers van de spirituele en geestelijke zorg. Het is qua inhoud wellicht het meest ongrijpbare van de vier pijlers van de palliatieve zorg, en dat is misschien ook de reden dat er nog te weinig aandacht voor is. Ik ben er intussen van overtuigd dat het op zijn minst even belangrijk is als de andere drie pijlers.

'Kracht komt uit het zoeken naar de zin van de zinloosheid.' Zweverig?! Misschien, maar neem even de tijd om er eens over na te denken. Ik ben erg benieuwd naar jullie mening.

11 reacties

  • no-profile-image

    johan

    Daar ben ik weer.
    Ik heb nog eens terug gekeken hoeveel reakties er zijn gekomen op dit onderwerp.
    Eigenlijk niets als je bedenkt dat we er in onze praktijk zeer zeker mee te maken gaan krijgen.
    Hoe komt het dat er zo weinig aandacht voor is, vraag ik mij dan af.
    Kan daar een keer een onderzoek aan gewijd worden????

  • no-profile-image

    Monique Thoma

    'Zorg, puur als product gezien, kan koud zijn, omdat die niet gericht is op wat een mens werkelijk nodig heeft. Zo kan de manier van zorg verlenen kwetsbare mensen extra leed berokkenen, toegevoegd aan het lijden dat er al is: de pijn, de vermoeidheid en de afhankelijkheid die zo totaal is'.En zo is het maar net!"
    Jos,met deze laatste zin bevestig je het gelijk van de voorgaande zinnen en m.i. plaats je jezelf daarmee, als zorgverlener in de palliatieve zorg in een te eenzijdige hoek.
    Palliatief (terminale) zorg heeft een aantal zeer eigen kenmerken. Het is totale zorg die zowel het fysiek als het psychische en existentiele lijden wilt verzachten. Zorgvuldigheid, deskundig betrokken zijn en efficientie zijn belangrijke pijlers in deze "totale zorg".
    Voor mij, als verpleegkundige komt de kracht vooral uit het erkennen dat ook de lichamelijke zorg voor de stervende mens vaak de enige en belangrijkste vorm van communicatie en van aandachtig aanwezig kan zijn. Gebeurd dit vanuit het perspectief van de stervende mens dan wordt de lichamelijke integriteit waar mogelijk in stand gehouden. Toegewijde lichamelijke zorg, aandacht voor de naasten en het nakomen van gemaakte afspraken..... allemaal mogelijk binnen een "koud zorg"product. Niks zweverigs aan en een goede basis om de ruimte te scheppen waarin de achterliggende vraag van de patient en zijn naasten gehoord kan worden. Palliatieve zorg is per definitie multidisciplinaire zorg. Signaleer, herken en bespreek, ken vooral je eigen grenzen, als mens en als generalist. Lees het "Beroepsprofiel Verpleegkundige / verzorgende werkzaam in de PZ". Of "Competenties voor het bieden van spirituele zorg aan patienten in de palliatieve fase en hun naasten" van dr. Annemiek Kuin. Helder,degelijk onderbouwd en vooral concreet!

  • no-profile-image

    Vanhaverbeke Roger

    IK heb problemen met heel wat geestelijke begeleiders die de vrijheid beknotten en misbruik maken van de angst in de laatste levensfase bij een palliatieve patiënt. Er wordt héél wat opgedrongen aan patiënten wat ze echt niet willen maar uit schrik en ook angst om wat gaat komen laten ze zich degeneren door geestelijke begeleiders. Ik hoop dat bij het invoeren van kwaliteitsnormen binnen palliatieve zorg de vrijheid van spirituele begeleiding één van de zaken is die dient gerespecteerd te worden, want ik weet uit ervaring dat men in Nederland zoals met alles ook de palliatieve zorg in verschillende hokjes heeft ingedeeld door een gebrek aan een juridische kwaliteitsnorm. Er zijn maar twee landen in Europa waar de palliatieve eenheden een juridische erkenning genieten en deze zijn België en Spanje. Daarvoor ben ik de Vlaamse en Waalse beleidsmensen zeer dankbaar, men moet in elke zorgeenheid van welke strekking ook de spirituele eigenheid erkennen en herkennen en men mag deze niet beknotten door allerlei zaken op te dringen die in feite niets te maken hebben met " een kerk". Dus ook al is men tegen euthanasie binnen een bepaalde zorgeenheid, deze kan niet geweigerd worden,er dient binnen de zorgeenheid naar een oplossing gezocht te worden, ook de dubbele aanwezigheid van zowel religeuze als vrijzinnige spirituele begeleiders vind ik een must ...die we hebben in heel wat palliatieve eenheden in Vlaanderen en dit biedt ruimte om veel dieper in te gaan in de spirituele nood van een patiënt, want deze kan kiezen in zijn spirituele begelding.
    Ik heb het moeilijk met de spirituele begeleiding zoals ik deze ervaren heb in Ierland en Engeland op stage, het moraliserend gedoe van de katholieke en anglikaanse (staats-) kerk binnen de palliatieve eenheden, mensen evolueren gelukkig.... kerken lopen meestal achter en zijn tegenwoordig geen voortrekkers meer in spirituele zorg... een verpleegkundige moet de palliatieve patiënt spiritueel beschermen tegen een over-actieve spirituele begeleider, palliatieve zorg is een totaal zorg waar naast die spirituele zorg een belangrijk deel van de zorg in de eerste plaats dient te gaan naar een samen op weg zijn en samen nieuwe dingen durven ontdekken en samen een een weg bewandelen die messchien nog nooit bewandelt is, dit is de uitdaging van een goede spirituele zorg.

  • no-profile-image

    Cryptocheilus

    Hoe langer ik er over nadenk en na nog een keer het artikel van Kaldenhoven te hebben gelezen, hoe kwader ik wordt.

    Kaldenhoven geeft zelf aan dat het hem 'een beetje moeite koste'. Daarna 'snapte hij het' en is er intussen van overtuigd dat het heel belangrijk is. Wat snapte Kaldenhoven nu precies? De klant vraagt....de VPK levert?


    Ofdat het de enige motivatie van de VPK is de 'klant' (ik blijf patiënt zeggen) van dienst te zijn. Ik herinner me eenzelfde discussie hier m.b.t. het van dienst zijn van de patiënt m.b.t. zijn/haar sexuele behoeftes. Dat mag dan weer niet direct. Want dat is dan weer een 'fysieke behoefte'. WUT? Kaldenhoven voldoet daarom ook niet aan die verzoeken? Ondanks het feit dat de 'klant' dat wil werpt Kaldenhoven voor wat dit betreft wél een barrière op. Fysieke behoeftes schijnen dan wél aan enige ballotage te moeten voldoen. Wat betreft de 'geestelijke', 'spirituele' of 'extitentiële' zorg stelt Kaldenhoven zich deze vraag in het geheel niet. Alles moet kunnen.

    Idioterie. Niets meer, niets minder.

  • no-profile-image

    Cryptocheilus

    Tja....

    Ik mag van Kaldenhoven als palliatief verzorgende (ik laat hier even in het midden in welke rol) niet aangeven dat ik geen ruimte zie voor wat betreft de invulling van "ziel" en "spirit".
    \
    Dat is voor mij frustrerend. Niet dat ik andere mensen deze begrippen niet 'gun'. Gewoon omdat ik er niet in 'geloof'.

    Ik zie er niets verkeerds in palliatief patiënten voor wat dit betreft te verwijzen naar anderen die hier meer ondersteuning kunnen bieden. Een pastor, dominee, priester, sjamaan, heks, guru, ziener, waarzegger of om het even welke 'hulpverlener' of 'opleider' op dit gebied.

    Voor wat betreft het integreren van deze zorg voor de VPK, waarvoor Kaldenhoven lijkt te pleiten middels het volgen van een 'cursus' zie ik geen enkele noodzaak.

    Ik zou dan ook zijn bewering t.a.v. het vormen van 'de goede inbedding van een van de belangrijkste pijlers van de spirituele en geestelijke zorg' als overbodig willen kwalificeren.

    Hoe komt ie er op?

    Een VPK moet niet dit soort prioriteiten stellen.

    *knuppel in het hoenderhokreactie*

  • no-profile-image

    Johan

    Hoe weinig er voor mijn gevoel aan aandacht ligt op dit punt is mij onlangs nog gebleken.
    Ik was gevraagd les te komen geven op het ROC voor 2 groepen en dan gericht op de paliatieve zorg.
    Bij mijn vragenvuur naar de toch wel enigszins ervaren cursisten bleek dat er 1 misschien 2 collega's waren die spiritualiteit wel belangrijk vonden. Zij gaven door middel van praktijkvoorbeelden aan waarom.
    Maar dat het moeilijk was voor de wat minder ervaren cursisten bleek al snel. Er bleken eigenlijk maar weinig mensen in de praktijk bezig te zijn met ZIEL, GEEST en dus ook spiritualiteit.
    Er werd dan ook al vrij snel de koppeling gemaakt naar de geestelijke zorg door een dominee of priester. Maar zelf invulling geven, aan juist een belangrijk punt in die totale zorg, was niet zo snel het geval.
    IK BEN DAAR ZELF NOG NIET UIT, of , IK WEET ZELF NOG NIET EENS WAT IK DAAR MEE KAN OF MAG.
    Jammer eigenlijk. Het heeft helemaal niet te maken met een bepaalde geloofsstroming/ religie, maar meer over: HOE STA IK IN DIT LEVEN. Wie ben ik dat ik de ander op dit vlak mag of juist moet helpen.
    Ook bij mijn collega's is dit een onderwerp waar niet vlug over wordt gesproken. Waarom niet??????
    Ik stel die vraag nu ook eens aan al die lezers van de Nursing.
    Laat maar horen. IK BEN HEEL BENIEUWD

  • no-profile-image

    Corry Lukkien

    Tijdens de eindfase van mijn MBOV opleiding heb ik aandcht besteed aan spirituele zorg. In de praktijk blijkt dat iedere zorgvrager met een slechte prognose een spiritueel proces doorloopt. Belangrijk vindt ik dan ook dat je als zorgverlener op de hoogte bent van dit proces en er adequaat op kunt reageren.

  • no-profile-image

    Yvonne

    Het is heel goed dat hier aandacht aan wordt besteed!
    Van te weinig aandacht wordt een mens ziek(er). In een ander artikel op de website las ik de vraag of wij nog wel zorg leveren. Wat is zorg? Zijn dat de technische handelingen om een ziekte of verwonding te genezen? Is dat de aandacht die er is voor wat de mens, achter de klacht, bezighoudt en waar hij/zij behoefte aan heeft?
    Ik denk dat het minimaal in evenwicht moet zijn maar ben zelfs genegen om te zeggen dat oprechte aandacht, zorgzaam communiceren, respect, empathie misschien nog wel méér helend effect heeft dan de technische handelingen. Meer warmte en oprechte aandacht voor de client doet wonderen! Van langshollende, drukke, gestresste medewerkers wordt niemand beter! Zeker ook de medewerker en de client niet. Laten we weer terug naar waar het om gaat: Aandacht geven aan de mens zelf en niet alleen verplegen van het onderdeel van de mens dat stuk is (we zijn geen machines en geest en lijf zijn verbonden).

  • no-profile-image

    Jolanda Verschuur

    Beste allemaal,

    Misschien wel waardevol om te vermelden dat ik voor mijn eindproef voor de opleiding tot palliatief verpleegkundige het onderwerp spiritualiteit tijdens het opname gesprek wil onderzoeken. Volgens mij mag er tijdens het opname gesprek meer aandacht aan spiritualiet worden geschonken aan de noden/ wensen van de patient. Tijdens het onderzoek hoop ik handvaten te kunnen vinden om de ontdekte noden/wensen van de spiritualiteit tijdens het opname gesprek te noteren in het clientenleefplan met daarbij de verpleegkundige interventies. Suggesties zijn welkom.

    Groeten Jolanda

  • no-profile-image

    Piet Ronnes

    Dag Jos, goede aandacht voor zaken en belevingen die van waarde zijn, verdienen aandacht. Goed en mooi wat je schrijft. Het onderwerp spiritualiteit plaats je terecht op het terrein van aandacht voor elke zorgverlener. Dat heb je goed gedaan, en dat doet goed!

  • no-profile-image

    Hedi ter Braak

    Via Cootje kreeg ik dit bericht door!
    Leuk dat je er meteen een weblog van gemaakt hebt.
    Hoop dat je een zinvolle avond hebt gehad!
    Wij hebben de avond met veel plezier georganiseerd en zijn blij dat er tijdens de avond veel gesprek met elkaar is geweest. groeten Hedi ter Braak

Of registreer je om te kunnen reageren.

Nursing is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden