Gratis nieuwsbrief Meld je aan voor de gratis e-mail nieuwsbrief van Nursing, TvV en TvZ. Klik hier

De dood in handen

Je moet je niet inlaten met de doden, zegt men. Nou, ik moet dat dus wel.
De dood in handen

Afleggen is mijn werk, doden aanraken, wassen, aankleden. Natuurlijk hoort sterven bij mijn werk, maar gewoon is het absoluut niet. Op weg naar huis, na mijn werk, bedenk ik me hoe raar toch mijn beroep is. Ik zie mensen voorgoed het leven loslaten en anderen voor altijd iemand kwijtraken. En ik beweeg daar tussendoor. Dat is mijn werk.

Op ‘mijn’ reumatologie, blijft men veelal leven (helpt afkloppen voldoende tegen de man met de zeis?). Op de longafdeling waar ik jaren werkte, was sterven een stuk gebruikelijker. Er werd nogal eens afscheid genomen in elke denkbare vorm die er bestaat. Ik zag mensen keihard gillen. Ik hoorde familieleden uren achtereen niets zeggen. Er waren mensen die aan het bed al spullen verdeelden en anderen die pas na twaalf uur ’s middags gebeld wilden worden, als hun vader ’s nachts zou sterven.

Mijn carriere begon tegelijk met een hele groep andere pas afgestudeerde verpleegkundigen. Ook toen werd er gestorven. Maar mijn jonge collega’s vonden dit verschrikkelijk eng. Zij hoopten heel hard dat het overlijden zou wachten tot na hun dienst. Tja en daarna moest ik dan werken. En ik was niet bang voor de dood. Tenminste niet bij mensen die mochten gaan. Mensen met een niet-reanimeerbeleid en wakende familieleden. Als de laatste uurtjes sloegen, adem stokte en het hart vocht maar twijfelde, dan dacht ik: het is goed zo.

Mensen stierven dan ook altijd in mijn dienst. Geen idee of ze mijn rust voelden of dat het puur toeval was, maar ik stond er op een gegeven moment echt om bekend. Als ik kwam, was het lijden van een patiënt snel voorbij. Ik vreesde weleens dat men mij van dingen zou verdenken, gelukkig is dat nooit gebeurd (of uitgesproken). Ik heb in ieder geval in die tijd heel veel mensen zonder hartslag mogen verzorgen.

Tegenwoordig kruist de dood wat minder vaak mijn werkpad. Toch mocht ik het laatst weer eens meemaken: een moeder, haar zonen, dochters, kleinkinderen en heel veel, heel pijnlijk verdriet. Er waren vragen: hoelang nog, zuster? Wie moet er blijven? De familieleden volgden hun hart en bleven. Twee dagen, 48 uren, om beurten aan het bed.

Halverwege mijn tweede dienst, ging er een bel. Die kamer, deze patiënt. Eigenlijk heel plotseling was haar adem gestopt. Familie huilde. Een zoon en een dochter wilden graag helpen bij het afleggen, snikten ze. Maar wisten zij wat ze zich op de hals haalden? Natuurlijk wilden zij voor hun moeder zorgen, maar wisten zij dat levenloos heel zwaar en slap maakt, dat kleuren veranderen en een lichaam koud aanvoelt? Wat moest ik vertellen, wat moest ik laten?

Maar het liep eigenlijk heel gesmeerd. De dochter deed het wassen, maakte van haar moeder weer de vrouw die ze was voor ze was begonnen met sterven. De zoon hielp met het spierballenwerk. De kinderen kozen heel bewust hun taken en de mijne. Hun moeder kreeg haar leesbril op zak. Zo was dat altijd. Dus nu ook.

Deze laatste zorg was zo bijzonder. Ik leerde over het leven van mijn gestorven patiënte. Haar leven werd uitgevouwen door haar kinderen. De vlek in haar blouse werd heel liefdevol herinnerd als dat verjaardagsdiner. ‘Mem’ (zo noemden deze Friese kinderen hun moeder) kreeg schoenen aan op bed. Voor haar reis nu, voor de zekerheid. Prachtig.

Stervensbegeleiding en afleggen zullen nooit gewoon zaken worden, hoe vaak ik het ook doe. Eigenlijk is dit werk in een ereportaaltje. Met mijn benen op aarde en mijn oren halverwege het hiernamaals. Ik hoor de mooiste verhalen en zie de meest indrukwekkende dingen gebeuren.

In sommige ziekenhuizen wordt afleggen geheel uitbesteed aan mortuariummedewerkers. Ik weet niet wat afdelingsverpleegkundigen daar wel of niet doen, tijdens en na overlijden. Maar ik zou dit kippenvelwerk niet graag missen. Wat een heftigheid, maar wat een eer.

12 reacties

  • no-profile-image

    Ineke de Bruin

    Ik wil me graag aansluiten bij de vorige reactie. Ik heb ook 10 jaar op de longafdeling gewerkt. Werd inderdaad veel gestorven. Ik herken mij niet zo in het verhaal over de jongere verpleegkundigen. Ook deze verpleegkundigen benaderden de stervenden en hun familie met veel liefde, geduld en zorg. Er was ook veel ruimte voor overleg met elkaar om sterk te blijven en de juiste toon te vinden. Heel mooi.
    Ook in ons ziekenhuis is het afleggen uitbesteed aan een instantie. Heel jammer en moeilijk, het afleggen is een afscheidsritueel dat heel belangrijk is voor het verwerken van het verliezen van een patiënt die je soms al jaren verzorgd hebt en hebt leren kennen als persoon.
    Het draait uiteindelijk toch om het geld.

  • no-profile-image

    Harrie

    Beste Sandra,

    Wat ik vooral bewonder in je verhaal is de manier waarop je over de doden spreekt en hoe jij daar mee om gaat. Natuurlijk maakt de dood deel uit van ons leven. En natuurlijk is het belangrijk om de dode zo te presenteren dat hem/haar maximale eer ten deel kan vallen. Daar hoort opbaren bij, als eerste.
    En zoals jij het beschrijft, heb ik dat ook ervaren bij het verzorgen van mijn overleden zoon. Samen met mijn vrouw, zijn zus, verpleegkundigen, hebben wij hem klaar gemaakt voor de begafenis. Gewassen, zijn mooiste T-shirt aangedaan. Heel emotioneel.

  • no-profile-image

    Meike

    Wauw Sandra, wat heb je het mooi beschreven in je blog! Prachtig.
    Ik heb een tijd stage gelopen in de palliatieve zorg en vond het prachtig. Wat je in die laatste weken voor iemand kan doen is zo mooi en waardevol.
    In het verpleeghuis waar ik stage liep was het zo dat familie zelf moest regelen dat hun dierbare afgelegd en verzorgd werd. Natuurlijk zorgden wij er wel voor dat de client er netjes bij lag en geen infusen en dergelijke meer had. Tegen betaling kon familie ook door ons het afleggen en de verzorging laten doen en daarin meehelpen op de manier waarop ze zelf wilden. Hier heb ik tweemaal bij aanwezig mogen zijn en oh, wat was dat mooi en waardevol. Voor mij was dat ook een heel mooie manier om mijn zorg voor die client af te sluiten, zeker in gevallen waarin ik erg bij de client betrokken was geweest. Ik vind dit zeker iets wat nog bij verzorgende en verpleegkundige taken kan horen. De familie waardeerde het ook enorm dat hun dierbare afgelegd werd door degenen die ook bij de zorg terwijl de client nog leefde betrokken waren en met wie zowel de client als de familie een band hadden.

  • no-profile-image

    jos

    Heel herkenbaar,vooral dat halo van "ze gaan altijd bij jou.."
    Doorgaans had ik erg weinig met familie te maken.Een enkele keer met heftige rouwreactie.De man was zijn trouwring kwijt volgens echtgenote..(ik heb hem nooit een trouwring zien dragen..)

    Omdat dit erg vaak voorkwam was het nogal schrijnend wat er plaatsgreep bij obducties.Als verpleegkundige deed je je best als morticien de zaken zo cosmetisch mogelijk af te werken.
    Na de obductie leek het alsof er een slachting had plaatsgevonden waarbij de onderdelen met grove steken weer waren vastgezet...De patholoog wilde zijn onderdelen hebben...en de overledene was niet meer toonbaar voor de familie.

    Ik vraag me af of de verschuiving van verpleegkundige naar andere gremia nadelig is.
    In medische zin zijnmensen uitbehandeld,uitverzorgd en er is niets meer aan te doen.Het doet het niet meer.
    e vraag is dan of je je er als gezondheidszorg nog verder mee moet bemoeien...

    Dan hebben we het natuurlijk wel over de opsplitsingen van activiteiten in processen.De een voor dit en de ander voor dat...
    Dat is nu ook al vaak het geval.Infuus wordt vaak aangelegd voor mensen van het laboratorium of pijnbestrijdingsteam bijv.

    Mee eens. doodgaan is vreemd, zeker als ze dit gewoon in je armen doen.., zomaar, je achterlatend met stomme verwondering..

  • no-profile-image

    Gea

    Sandra, met heel veel gevoel en voor mij ook heel erg herkenbaar beschreven. Deze laatste zorg is in mijn eigen beleving inderdaad heel speciale zorg; de allerlaatste zorg die je aan iemand op zo'n moment mag geven. En inderdaad een bijzonder eervolle taak.
    In mijn eigen ervaringen met het sterven en afleggen van patiënten en bewoners, beleef ik het daadwerkelijke moment van heengaan als het meest bijzondere moment. Wanneer ik van dit moment getuige mag zijn, ervaar ik tijdens dit ene specifieke moment dat bij mij grenzen vervagen. Want ondanks dat ik natuurlijk mijn rol als hulpverlener niet vergeet, voel ik mij meer medemens die afscheid neemt van een ander.
    Wij hebben inderdaad geen alledaags vak, maar wij hebben vanuit ons vak de kans om dit soort intens beleefde en ontroerende dingen mee te maken.

  • no-profile-image

    Gerdi

    Wat ontzettend herkenbaar en mooi beschreven! Een mooi en bijzonder onderdeel van ons vak!

  • no-profile-image

    annelies

    Mens wat omschrijf je je werk mooi en met zoveel gevoel. Ik werk als verpleegkundige in een verpleeghuis en daar wordt veel gestorven. Het overlijden wordt hun met liefde gegund.
    Het verzorgen na het overlijden wordt sinds een paar jaar gedaan door goede en professionele mortuarium medewerkers. Er is alle ruimte voor de familie of medewerkers als zij mee willen helpen.
    Heel mooi werk en het laatste wat je kan doen voor de overledene, de familie en iedereen die bij het leven betrokken was. Inderdaad prachtig zoals jij het verwoord. Benen op het aardse en oren halvewege het hiernamaals.

  • no-profile-image

    Petra

    Mooie blog en prachtig verwoord. Het kon zo mijn ervaring zijn, ik zou dit stukje zorgverlenen niet willen missen.

  • no-profile-image

    Tony

    Het lijkt me geweldig als je dat kan doen. Mijn schoonmoeder is in het voorjaar overleden, en 2 nichtjes die allebei in de verpleging werken hebben haar de laatste eer bewezen op die manier. Ik vond het heel erg bijzonder en geweldig dat zij dat bij hun oma konden en wilden doen. Ze hebben het 13 jaar geleden ook gedaan bij mijn schoonvader. Maar wat een liefde gaat er van uit, en wat een deskundigheid. Hulde voor mijn 2 nichtjes, en uiteraard voor al die anderen die dit doen!

  • no-profile-image

    Lia

    Prachtig om te lezen! En zeker die 'kippenvel-werk' is zeker een grote eer om te doen!

  • no-profile-image

    Joyce

    Ik ben zo'n verpleegkundige die dit werk aan de uitvaartonderneming overlaat. Het enige wat wij doen is incomateriaal omdoen, infuus, cad, etc verwijderen (tenzij er obductie gedaan wordt). Toch zorg ik er altijd wel voor dat de overleden persoon er een beetje netjes bij ligt, dus ogen en mond proberen te sluiten, het bed netjes, de kamer opgeruimd. Toen ik pas in die ziekenhuis kwam werken vond ik het wel vreemd en gaf het een onaf gevoel om niet af te leggen, maar inmiddels is het gewoonte geworden.
    Mijn kippenvelwerk ligt echter VOOR het overlijden, het begeleiden van de patiënt en familie. De gesprekken die er aan vooraf gaan zijn vaak zo waardevol. Patiënten begeleiden die moeite hebben om het leven los te laten, is een van de mooiste, maar ook moeilijkste kanten van ons vak. Dit zou ik echt niet willen missen en ik ben blij dat ik dit ook met enige regelmaat mag doen.

  • no-profile-image

    Corry

    Mooie blog Sandra en voor mij heel herkenbaar. Heb ook eens 3 dochter begeleidt bij het afleggen. Eigenlijk deden ze alles zelf en heb ik met open mond zitten toekijken hoe ze het hele lichaam van moeder bestudeerden tijdens het wassen. Geweldige ervaring voor hun en voor mij. Dit is een mooie manier van afscheid nemen.

Of registreer je om te kunnen reageren.

Nursing is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden