Gratis nieuwsbrief Meld je aan voor de gratis e-mail nieuwsbrief van Nursing, TvV en TvZ. Klik hier

Verpleegkundigen en euthanasie

Op 17 april bezocht ik het symposium ‘Euthanasie en andere medische beslissingen rond het levenseinde’, georganiseerd door KNMG en V&VN. Het deed me nadenken over de rol van verpleegkundigen en verzorgenden bij euthanasie en de toegevoegde waarde van de helpdesk SCEN-verpleegkundigen en verzorgenden.
Verpleegkundigen en euthanasie

Als verpleegkundig consulent van een consultatieteam palliatieve zorg vroeg ik me af of euthanasie en palliatieve zorg nog steeds moeten worden gezien als twee te onderscheiden medische handelingen bij feitelijk of dreigend ondragelijk lijden.

Het symposium gaf de aanwezige verpleegkundigen en verzorgenden veel informatie over het wettelijk kader en de uitvoering van euthanasie. Jammer genoeg ontstond het beeld dat euthanasie als buitengewoon medisch handelen geen integraal onderdeel uitmaakt van zorgvuldige palliatieve zorg.

Waar de discussie zich bijna geheel richt op euthanasie, dient de aandacht zich volgens mij te richten op besluitvorming rond het levenseinde. Het is de taak van zorgverleners om met de ongeneeslijk zieke tijdig te spreken over het eind van zijn leven. Alleen dan zijn zorgverleners en naasten in staat om, soms vroegtijdig, besluiten te nemen die recht doen aan de wensen en prioriteiten van de patiënt die wordt geconfronteerd met feitelijk of dreigend ondraaglijk lijden. En in het geval de zieke zelf daar misschien niet meer toe in staat is, vormen deze gesprekken een goed uitgangspunt voor beslissingen door zorgverleners en de naasten.

Verpleegkundigen en verzorgenden zijn soms de eersten aan wie een patiënt zijn euthanasiewens toevertrouwt. Het is belangrijk dat de patiënt wordt gestimuleerd deze wens met zijn behandelend arts te bespreken. Vervolgens is het zaak dat de verpleging nagaat of dit gesprek inderdaad plaats heeft en de patiënt hierover tevreden is. De besluitvorming over euthanasie is echter uitsluitend voorbehouden aan de arts en de patiënt. Bij uitvoering van euthanasie is het niet toegestaan dat verpleegkundigen handelingen verrichten bij het bereiden en toedienen van de middelen.

De arts dient zelf de medicatie bij de apotheek op te halen en mag hiervoor geen opdracht geven aan de verpleging. Na euthanasie mogen verpleegkundigen en verzorgenden wel de overledene verzorgen, maar pas nádat de gemeentelijk lijkschouwer hiervoor toestemming geeft. En verpleegkundigen zijn ook betrokken bij de begeleiding en nazorg van de nabestaanden.
In 2006 publiceerden de toenmalige AVVV (nu V&VN), NU’91 en KNMG de Handreiking voor Samenwerking Artsen, Verpleegkundigen en Verzorgenden bij Euthanasie  en in 2012 werd de Richtlijn euthanasie opgenomen in 'Palliatieve zorg, richtlijnen voor de praktijk' van de VIKC, met daarin aandacht voor de rol van de verpleegkundigen en verzorgenden. Altijd interessant om eens te lezen!

Het bespreken van wensen rond het levenseinde vormt de ruggengraat van goede palliatieve zorg: dit wordt ook wel ‘advance care planning’ genoemd. De brochure ‘Hoe bespreek je vragen en problemen rond het levenseinde. Handreiking voor verpleegkundigen en verzorgenden in verpleeg- en verzorgingshuizen’ uit 2008 is daarbij een handige steun. En dat geldt ook voor de publicatie ‘Zorgvuldige besluitvorming rond het levenseinde, een handreiking voor verpleegkundigen, verpleeghuisartsen en verzorgenden’ uit 2006. Deze is zo te downloaden. 

Daarnaast kunnen verpleegkundigen en verzorgenden uit heel Nederland sinds een jaar een SCEN- verpleegkundige of -verzorgende bellen met vragen over euthanasie of andere beslissingen rond het levenseinde.  Deze telefonische helpdesk is een initiatief van de KNMG en V&VN. 

Maar ervan uitgaande dat euthanasie één van de beslissingen rond het zorgvuldig levenseinde kan zijn, ben ik van mening dat een aparte helpdesk met SCEN-verpleegkundigen en verzorgenden geen bestaansrecht heeft. Integendeel, een aparte helpdesk voor vragen rond euthanasie versterkt juist het gevoel dat palliatieve zorg en euthanasie naast en los van elkaar kunnen worden gezien.

Met vragen over alle aspecten van palliatieve zorg, inclusief euthanasie en andere beslissingen rond het levenseinde kunnen ook verpleegkundigen en verzorgenden terecht bij de regionale consultatieteams palliatieve zorg. In deze consultatieteams werken artsen, verpleegkundigen en andere disciplines samen om vragen van zorgverleners over de beste palliatieve zorg voor hun patiënt, cliënt of bewoner te beantwoorden.

De adviezen van consultatieteams palliatieve zorg worden multidisciplinair beantwoord en vanuit alle mogelijke invalshoeken benaderd; euthanasie kan daarbij aan de orde komen. De SCEN-verpleegkundigen en verzorgenden beantwoorden vragen van alleen beroepsgenoten en ontkoppelen daarmee het verpleegkundig handelen van de integrale, multidisciplinaire benadering waar palliatieve zorg voor staat. Het telefoonnummer van het consultatieteam in je eigen regio vind je op www.netwerkpalliatievezorg.nl 

Paul Vogelaar is verpleegkundig expert op het gebied van palliatieve zorg en pijn-verpleegkunde, en werkt als zzp'er in de terminale zorg en het onderwijs: www.luxnova.nl

5 reacties

  • no-profile-image

    roger vanhaverbeke

    Jos als je geen behoefte hebt aan zo'n helpsdesk dan ben je volgens Vlaams begrip daar niet mee akkoord en ga je er ook niet over praten, dit is toch héél duidelijk. Wij zijn in ons begrippenkader veel duidelijker en als ik ooit kies voor een palliatieve eenheid dan zal ik op voorhand inlichtingen nemen of een euthanasie kan, want ik wil niet van pontius naar pilatus gestuurd worden...Met Piet, bedoel ik Piet van Leeuwen. Als je je van krommen haas gebaart dan gebeurt er nooit iets en blijf je maar rondjes draaien tot het gedaan is....ik heb nog maar zéér weinig patiënten de dood zien in glijden...na 10 jaar palliatieve ervaring...beginnen mensen gelukkig alles op een rijtje te zetten en nemen serieuse inlichtingen alvorens de stap te zetten, de meesten zijn al genoeg bedot geweest tijdens hun leven...

  • no-profile-image

    Esther

    @Jos: wat bedoel je met het woord glijdt geleidelijk aan de dood in? Glijden = in mijn optiek wachten en houdt in dat patient hier niet zelfstandig de regie over voert. Ik ben er voorstander van dat de mens zelf de regie kan voeren over het moment om te sterven. Niet ieder mens kan dat niet ieder mens wil dat. Maar ik vind het wel net als Jos de taak van de verpleegkundigen om uit te vinden welk mens het wel zou willen, kunnen en wie niet. Dat kan alleen door het onderwerp van (naderend) levenseinde bespreekbaar te maken. Het bespreken draagt bij aan het doorbreken van het taboe. Denk ook aan laatste wensen van mensen die nog vervuld kunnen worden. Maar vooral de regie daar laten om de mens een zo groot mogelijke waardigheid te laten behouden. Schrijf dat bij voorbaat niet af. De keuzemogelijkheid mag er zijn!

  • no-profile-image

    jos

    @Roger
    bedoel je mij (reactie 11mei 16:14)? Ik zeg niets om wel of niet mee akkoord te kunnen zijn denk ik. Ik heb zelf geen behoefte aan...dat kun je anders voelen, maar wel/niet akkoord? Ik geef een ervaring. Dat is mijn ervaring. Je kunt andere evaringen hebben, maar wel /niet akkoord?
    Kortom ik snap je niet. En wie is Piet?

  • no-profile-image

    Vanhaverbeke Roger

    Ben niet akkoord met Jos, ik probeer jou standpunt te begrijpen maar waar zijn de patiëntenrechten en indien patiënt niet wenst ingelicht te worden dan dient hij dit schriftelijk te doen.
    Ik ervaar dagelijks als gepensioneerde verpleegkundige specialist pal. zorgen dat de dood steeds voor zich uitgeschoven wordt tot het water aan de lippen staat en tot wanneer iemand durft aangeven van: "kan er nu eindelijk eens worden gepraat over wat komt", men durft soms zelfs het woord niet uitspreken.
    Hetzelfde met anticiperende rouw bij allzheimer-patiënten in terminale fase....ik vind dat er véél te weinig anticiperend wordt gewerkt naar pat. en familie toe, men is bang voor te kwetsen of een ei open te breken waarvan men de inhoud niet kent.... het zou kunnen stinken... maar eens de stank weg wordt iedereen rustig en worden héél wat zaken eenvoudig besproken in een open sfeer waarbij iedereen zich goed voelt... het overgaan kan gebeuren en MAG gebeuren....
    Piet er is nog véél werk aan de winkel...hopelijk ontmoet ik je ooit en kunnen we eens rustig over het einde en de PIJN daarbij praten...

  • no-profile-image

    jos

    Ik heb zelf geen behoefte aan zo'n helpdesk met SCEN vpk's. Naar mijn ervaring willen mensen vaan in het vooruit weten of de behandelend arts wil meewerken aan euthanasie, maar komt het er op het eind vaak niet van en komt het niet weer ter sprake, en glijdt de patient geleidelijk aan de dood in en laat hij zelfstandig het leven los.

Of registreer je om te kunnen reageren.

Nursing is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden