Gratis nieuwsbrief Meld je aan voor de gratis e-mail nieuwsbrief van Nursing, TvV en TvZ. Klik hier

Verpleegkundigen in de oorlog

Afgelopen week herdachten we de oorlogsslachtoffers en vierden we de vrijheid. Hoe verging het verpleegkundigen eigenlijk tijdens de Tweede Wereldoorlog?
Verpleegkundigen in de oorlog

Ons mooie vakgebied en de harde oorlogswerkelijkheid zijn van oudsher innig met elkaar verbonden. Oorlog brengt gewonden met zich mee en dat dwingt tot professionalisering van de verpleging. Het meest tot de verbeelding spreekt natuurlijk Florence Nightingale. Zij organiseerde met veel succes de verpleging van gewonde Britse soldaten tijdens de Krimoorlog.

Oorlogsvoering werd moderner met mitrailleurs,
tanks en vliegtuigen. De verpleging moderniseerde mee. Tijdens de Eerste en Tweede Wereldoorlog schoten steeds professionelere verpleegopleidingen als paddenstoelen uit de grond. Aan het front, of er vlak achter, waren het kundige vrouwen die met gevaar voor eigen leven de gewonde militairen oplapten. In steden die regelmatig zijn gebombardeerd, zoals Londen, werden ondergrondse ziekenhuizen ingericht waar verpleegkundigen dapper hun werk deden. De maatschappelijke waardering voor deze professionals is een aanjager geweest van emancipatie. Voor het eerst mochten getrouwde vrouwen gewoon aan het werk blijven. Sommige van hen kregen zelfs de rang van officier. Toentertijd was dat ongekend.

Hoe heroïsch de rol van verpleegkundigen ook geweest is tijdens oorlogen, de geschiedenis van ons vakgebied kent ook een pikzwarte episode. In nazi-Duitsland zijn tussen 1939 en 1945 ruim tweehonderdduizend verstandelijk gehandicapten en psychiatrische patiënten omgebracht. Dit gebeurde voor een aanzienlijk deel gewoon binnen instellingen. De opdracht om patiënten te 'euthanaseren' kwam van de arts, maar het waren vaak verpleegkundigen die de uitvoering op zich namen. Het is echt waar: collega’s van ons voerden een massamoord uit onder hun patiënten. Niet eens zo lang geleden.

Voor verpleegkundigen was het niet verplicht mee te werken aan de massamoord. Sommigen lieten zich dan ook overplaatsen. Toch waren er veel die er voor kozen om hun patiënten om te brengen. Onderzoek wijst uit dat de overgrote meerderheid van deze verpleegkundigen geen fanatieke nazi’s waren. Dat zij toch meededen aan de massamoord hangt samen met een hoop factoren. De strenge hiërarchie in de instellingen in combinatie met een sterk plichtsbesef. De angst voor repercussies of het verliezen van een baan die vele monden voedde. En, niet te vergeten, velen geloofden oprecht mensen uit het lijden te verlossen.

Geschiedenis is om van te leren. Ook vandaag de dag wemelt de verpleegkundige praktijk van de ethische dilemma’s. Dilemma’s die soms uit het zicht raken door protocollen, richtlijnen of omdat we het nu eenmaal al jaren zo doen. Het vastbinden van de handen van delirante mensen, omdat anders het infuus sneuvelt. Het onder dwang inbrengen van een maagsonde. Het reanimeren van kwetsbare hoogbejaarden. Het drogeren van dementerenden. Er zijn talloze handelingen waarvan de juistheid niet per definitie vaststaat.

Mijn advies? Blijf dicht bij jezelf en praat over je gevoelens. Als je ergens echt niet achter staat: doe het niet en maak dat tijdig duidelijk. Het belangrijkste is dat je, aan het eind van iedere dienst, jezelf in de spiegel aan kunt blijven kijken.

Hugo van der Wedden is medisch socioloog en interim verpleegkundige.
www.hugovanderwedden.nl | Twitter @hugovdwedden

Gerelateerde tags

5 reacties

  • no-profile-image

    Lilian

    Als je kijkt op de pagina gehandicaptenschrijvengeschiedenis, oudesite, deportatiemassamoord, pdf kun je lezen hoe deportatie van instellingsbewoners vanuit nederland gebeurde

  • no-profile-image

    Lilian

    Ook in Nederland kwam dit voor, maar de meeste slachtoffers zijn in Duitsland gevallen. De meest bekende golf hierin was Aktion T4.
    Vanuit de buurt waar ik woon is het verhaal dat bekend was dat de Duitsers kwamen om alle bewoners van een inrichting te doden. Ouders haalden hun kinderen naar huis om dit te voorkomen. Binnen de instelling blijkt paniek te zijn ontstaan onder het personeel over eventuele excecutie. Daarop is besloten alle aanwezige bewoners een overdosis medicatie te geven. Ik weet natuurlijk niet of dit verhaal op waarheid berust, maar stel je voor; je werkt met mensen die geen kant op kunnen, en je weet dat ze gedood zullen worden en dat je ze niet zult kunnen helpen. Je weet dat er een grote kans gaat zijn dat ze pijn gaan hebben, of heel erg bang zullen zijn. Ik weet niet welke keuze gerechtvaardigd is, maar wel welke ik zou maken.

  • no-profile-image

    Lizette

    Mooi geschreven Hugo!
    En zo waar....blijf jezelf trouw.

  • no-profile-image

    Roosje

    Moeilijk. Bij het VUmc en de verborgen camera's zou ik zelfs naar de kranten zijn gestapt. Maar wat moet je met een bestuurder op verre afstand die meewerkte aan levenslang voor Lucia de Berk en met heel veel geld na disfunctioneren uit Rotterdam is vertrokken. Wat kan je dan als verpleegkundige in Friesland?

  • no-profile-image

    Heleen

    was dat in Nederland en waar dan?

Of registreer je om te kunnen reageren.

Nursing is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden