Gratis nieuwsbrief Meld je aan voor de gratis e-mail nieuwsbrief van Nursing, TvV en TvZ. Klik hier

Blog Paul: 'Tante Ida stopt met eten en drinken'

Paul vertelt over de 98-jarige tante Ida, die moe is van het leven, maar niet in aanmerking komt voor euthanasie. Ze besluit te stoppen met eten en drinken, maar wordt in het verpleeghuis tegengewerkt door artsen en verpleging.
Blog Paul: 'Tante Ida stopt met eten en drinken'

De 98-jarige tante Ida werd na een heupfractuur, ten gevolge van een val in haar eigen huis, voor revalidatie opgenomen in het verpleeghuis. Na enkele maanden bleek dat de revalidatie voor de hoogbejaarde vrouw een te grote opgave was. Van de zo vurig gewenste terugkeer naar eigen huis, haard en bedstee kon geen sprake meer zijn.

De specialist ouderengeneeskunde kon het verzoek van tante Ida om 'een spuitje' niet inwilligen. Er was geen sprake van een levensbedreigende aandoening of ondraaglijk lichamelijk lijden. De arts ging daarbij voorbij aan het gegeven dat steeds verdergaande ontluistering, aantasting van de waardigheid en psychisch lijden binnen de wettelijke eis van ondraaglijk lijden worden beschouwd.

Toch verlangde tante Ida naar de dood en beschouwde haar leven als voltooid. De balans tussen levensverwachting enerzijds en verwachting van het leven anderzijds was onherstelbaar verstoord. De geestkrachtige vrouw besloot de regie in eigen hand te nemen door te stoppen met eten en drinken om door 'versterven' te overlijden. Verpleging en arts in het verpleeghuis konden haar besluit moeilijk begrijpen en weigerden aanvankelijk hun medewerking. Dit hadden ze nog nooit meegemaakt!

Het besluit om te stoppen met eten en drinken is het begin van een zelfgekozen palliatief traject of zelfgekozen levenseinde. En zoals bij de meeste mensen in een terminale fase, gaat dit traject vaak gepaard met vervelende symptomen, zoals pijn, delier en angst. Het kan vervelend uitpakken als de patiënt nog niet echt bereid is om afscheid te nemen en niet weet wat hem te wachten staat. De kans op een mild verloop is groter als de betrokkene, naasten, arts en verpleging zich samen goed voorbereiden.

Als iemand helemaal niet meer eet en drinkt is de kans op overlijden na ongeveer twee weken het grootst. Bij tante Ida duurde het vier lange weken, waarbij pijnlijke mondklachten, decubitus, en mentale uitputting het sterven onnodig zwaar maakten. Het blijven aanbieden van eten en drinken door verpleging en cateringmedewerkers bijvoorbeeld waren voor Ida een beproeving en, als er geen familie aanwezig was, een niet te weerstane verleiding. Vaak bleek dat mevrouw uren achtereen in dezelfde houding in bed lag, terwijl wisselligging was afgesproken.

Op een vrijdagochtend klaagde tante Ida over pijn en pas na actie door familie werd 's avonds een fentanylpleister aangebracht. Maar maandagavond bleek er geen nieuwe pleister te zijn besteld. Uit de mond van een verzorgende werd opgetekend: 'Tja mevrouw, u heeft hier zelf voor gekozen. Pijn zult u wel blijven houden!'. Later bleek dat de 'Richtlijn palliatieve zorg' bij de verpleging niet bekend was.

Stoppen met eten en drinken gaat niet zonder gevolgen. Volgens de artsenorganisatie KNMG is een arts verplicht goede palliatieve verzorging te bieden als iemand kiest voor versterven. De KNMG heeft dit in 2011 vastgelegd in de publicatie 'Standpunt rol van de arts bij het zelfgekozen levenseinde (2011)' Ik vind het onbegrijpelijk dat 'mijn' beroepsorganisatie V&VN hierover geen standpunt heeft ingenomen. Naast de arts zijn het immers verpleegkundigen en verzorgenden die bij een zelfgekozen levenseinde de betrokkene en naasten moeten begeleiden. Het aantal mensen dat kiest voor een zelfgekozen levenseinde door versterven is niet bekend. Door toename van het aantal ouderen en de verdere versobering van de zorg zal de roep om goede zorg bij een zelfgekozen levenseinde door versterven alleen maar groter worden. Wat is hierop jouw antwoord?

Wil je reageren? Registreren kan heel eenvoudig én gratis.

13 reacties

  • P.J.W. Vogelaar

    De blog was enkele dagen voor het verschijnen van de handreiking van KNMG/V&VN geplaatst.

  • R Boogaard

    Namens de beroepsvereniging V&VN en Pal voor Profs wil ik reageren op de teleurstelling van Paul dat 'zijn' beroepsorganisatie V&VN hierover geen standpunt heeft ingenomen. Zowel de V&VN als de afdeling voor palliatieve zorg, Pal voor profs, heeft geparticipeerd in de op 8 januari verschenen handreiking afzien van eten en drinken
    Ik citeer: Hoe handel je als een patiënt bewust afziet van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen? Artsenorganisatie KNMG maakte in samenwerking met V&VN een handreiking.
    Verpleegkundigen en verzorgende zijn uitgenodigd op deze handreiking te reageren.

    Namens de afdeling palliatieve zorg, Pal voor profs, heeft een verpleegkundige meegewerkt aan de tot standkoming van de handreiking.
    Er is dus wel een standpunt ingenomen, maar blijkbaar niet voor iedereen even duidelijk!
    Hopelijk geeft de handreiking duidelijkhied en is de vertaling naar de werkvloer te maken.

  • P Junemann

    Ik heb dit met ongeloof gelezen. Met name de reactie van de verzorgende op de pijn van mw. Wij horen de wensen van de patiënt te respecteren. Natuurlijk moet uitgesloten worden dat deze wens niet geuit wordt door een psychische reactie. Veel oudere mensen zijn ook depressief wat ook herkent moet worden en behandelt. Maar als iemand weigert te eten of te drinken uit volle overtuiging dan horen wij deze wens te respecteren.

  • Jos Kaldenhoven

    Heb een blik geworpen op de lijst van deskundigen die hebben meegedaan aan het opstellen van de concept richtlijn. Twee verpleegkundigen slechts... We kunnen tot 14 maart nog commentaar leveren, dus lezen en reageren!

  • c.g.a. van leeuwen

    Ik werk als helpende in de psychogeriatrie, het is zwaar maar prachtig werk. Iemand vasthouden een praatje maken en geruststellen. Dagelijks is het soms een strijd voor een bewoner, dan komt het besef van ik wil naar huis, de boosheid en het verdriet is dan groot. In de terminale fase van een bewoner sta je hem of haar bij en je probeer je het zo comfortabel mogelijk te maken voor iemand en in mijn beleving hoort lijden daar niet bij.Voor sommige is het loslaten van het leven al zo moeilijk en dan is het onze plicht iemand rustig en zonder pijn in te laten slapen.
    Misschien kwets ik nu mensen, maar dat is zeker niet de bedoeling.

  • Willie Velinga - van Sluijs

    En ook in de thuisverpleging komt het voor. In mijn omgeving minstens in 3 situaties. Als team verpleging/verzorging moet je dan ook goed met elkaar afspreken dat er geen vragen meer gesteld worden zoals: 'wat wil u eten' of 'waar heeft u nog trek in' ? De eventueel aanwezige mantelzorg ondersteunen en op tijd terminale nachtzorg aanbieden/aanvragen.
    Regelmatig overleg met de huisarts over de hoogst noodzakelijke medicatie, liefst niet oraal.

    En soms is het zo dat iemand niet door het 'niet meer eten+drinken' gaat overlijden. Maar is het proces naar een spoedig overlijden al gaande en stopt de persoon zodoende met eten+drinken.

  • P.J.W. Vogelaar

    Tante Ida zou een tante van ons allemaal kunnen zijn!
    Zeker is dat er veel tante Ida's in onze verpleeg- en verzorgingshuizen verblijven en onze zorg behoeven. Ik ben blij dat collega's de beschreven casus herkennen, en met mij van mening zijn dat de wens van betrokkene leidend moet zijn voor de medische en verpleegkundige zorg. Veel van de fouten die ik in de praktijk tegenkom zijn toe te schrijven aan onbewuste onbekwaamheid. Instellingen en organisaties maken onvoldoende gebruik van richtlijnen en protocollen en verzuimen hun personeel bij te scholen.
    De nieuwe handreiking van KNMG/V&VN zal ik met plezier bestuderen en van commentaar voorzien.

  • M.M. Warmerdam

    Ik kan mij ook niet goed voorstellen dat men dit nog nooit te hebben meegemaakt, dat iemand op een gegeven moment stopt met eten en drinken omdat zo'n iemand klaar is met het leven maar te goed is voor en 'spuitje'. Dit ben ik bij ouderen toch wel geregeld tegengekomen. Op een gegeven moment is het voor die mensen gewoon klaar. Het enige wat je in mijn opinie kan doen is de wens van die persoon respecteren.

  • M.S. Roedoe

    V&VN werkte mee met de KNMG aan de nieuwe handreiking ‘Bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen’, die deze week in concept verschijnt. Ook verpleegkundigen en verzorgenden kunnen dan reageren.
    In 2006 bracht V&VN de publicatie 'Hoe ga je om met voedsel en vocht niet kent' uit. Het is weliswaar geen expliciet standpunt, maar wel een duidelijke werkwijze.

  • D Houtman-van Lint

    Ik werk zelf als verzorgende en kom geregeld in aanraking met mensen in een terminale fase en palliatief beleid.
    Ongeacht de keus die de client maakt, wij als verzorgende horen de client en zijn of haar familie hierin te begeleiden in samenwerking met een huisarts.
    Jammer genoeg zijn er verzorgende die naar mijn mening niet in het beroep als zijne verzorgende thuis horen.
    Zoiets zou ik nooit kunnen zeggen, niet eens als mijn rol als mens laat staan als verzorgende.
    Soms vraag ik me af hoe andere verzorgende hun diploma hebben behaald.

  • B Hengeveld

    Ik heb bijna moeite om de inhoud van je blog te geloven. Een verzorgende die zo reageert op lijden zou (tegenwoordig?) een fikse berisping tegemoet moeten kunnen zien. Een begin van een antwoord zou wellicht zijn om het boek 'Uitweg' van Chabot en Braam aan te bevelen. En wie houdt ons tegen om een standpunt op te pennen en hiervoor draagvlak te creëren onder verzorgende en verpleegkundigen? Mijn beperkte ervaring met V&VN is dat ze star en oostindisch doof zijn als het gaat om lastige kwesties. Kop en Zand. De beste wensen!

  • Jos Kaldenhoven

    Paul, hopelijk is je pleidooi voor een V&VN-standpunt over de rol van verzorgenden en verpleegkundigen bij een zelfgekozen levenseinde niet aan dovemans oren gericht. Verder zou het voor elke verzorgende en verpleegkundige die een beetje holistisch denkt en handelt, een vanzelfsprekendheid moeten zijn om tante Ida et steunen, 98 of niet. Palliatief gezien is je casus trouwens wel een slecht begin van 2014, maar dat terzijde...

  • a lens van rijn

    wiens tante is tante ida eigenlijk?

Of registreer je om te kunnen reageren.

Nursing is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden