Gratis nieuwsbrief Meld je aan voor de gratis e-mail nieuwsbrief van Nursing, TvV en TvZ. Klik hier

Blog Hugo: 'Regendans en overbehandeling'

Ieder jaar, aan het eind van de zomer, doen de Hopi-indianen uit de Amerikaanse staat Arizona twee weken lang een regendans om de goden gunstig te stemmen. En elk jaar weer blijft de regen uit in het dorre noordoosten van Arizona. Is de regendans daarmee een zinloos ritueel? Hugo vindt van niet.
Blog Hugo: 'Regendans en overbehandeling'

De Hopi-indianen zijn, net als andere stammen, langzaam maar zeker uiteengevallen en opgegaan in de Amerikaanse samenleving. De traditionele regendans zorgt er echter voor dat de Hopi-gemeenschap jaarlijks in een feestelijke sfeer samenkomt op de geboortegrond. Tot regen leidt dat alles zogezegd niet, wel tot huwelijken binnen de gemeenschap die de Hopi-identiteit tot op de dag van vandaag springlevend houden.

In het ziekenhuis denk ik regelmatig aan de regendans van de Hopi-indianen, vooral wanneer mensen die in mijn ogen stervende zijn toch nog een behandeling ondergaan. Het is verleidelijk futiel medisch handelen te bezien als een zinloze, primitieve traditie waar arts, patiënt en familie mee vergroeid zijn geraakt. Toch kan het verrijkend zijn een antropologische bril op te zetten en de vraag te stellen: wat is het nut van een schier kansloze behandeling? Laten we de laatste dagen uit het leven van mevrouw Groenlo onder de loep nemen.

Mevrouw Groenlo, 88 jaar, afkomstig uit Amsterdam-Noord, wordt opgenomen op de afdeling neurologie met een dijk van een CVA. Ze ligt erbij als een uitgetelde bokser. Een pneumonie volgt snel. De zaalarts gaat met de familie in gesprek om hen voorzichtig voor te bereiden op een naderend einde, maar daar zijn ze nog niet aan toe. 'Moeder hangt erg aan het leven', brengt haar dochter snikkend uit. 'Inderdaad', vult haar broer aan, 'jullie kunnen haar toch niet zomaar dood laten gaan?' De zaalarts proeft een diepe emotie in de stem van de grote, gespierde man. Uiteindelijk wordt besloten tot een antibioticakuur en sondevoeding.

Mevrouw Groenlo wordt delirant en trekt haar maagsonde eruit. Fixatie volgt, maar patiënte krijgt het voor elkaar de sonde nogmaals te verwijderen. Haar ademhaling klinkt met de dag voller, contact maken lukt nauwelijks nog. Uiteindelijk barst de dochter in tranen uit op de gang. 'Dit heeft moeder nooit zo gewild', snikt ze. Haar broer staat er naast met vochtige ogen. Iets uitbrengen kan hij niet. In overleg met de arts wordt besloten de behandeling te staken. Twee dagen later, in aanwezigheid van haar familie, overlijdt mevrouw Groenlo op een eenpersoonskamertje.

De medische behandeling van mevrouw Groenlo had net zoveel zin als een regendans in het noordoosten van Arizona. Nutteloos was het evenwel niet. De antibiotica en sondevoeding creëerden voor de zoon en de dochter tijd om te wennen aan het idee dat moeder echt zou sterven. Die ontkenningsfase werd ingevuld met voor de familie geloofwaardige medische rituelen.

Uit diepte-interviews blijkt dat Hopi-indianen heel goed weten dat de regendans niet tot regen leidt, maar vooral een gezellig feest is waar je een partner kunt ontmoeten. Realiseren wij ons in het ziekenhuis dat een kansloze behandeling in de laatste levensfase vooral bijdraagt aan het kanaliseren van emoties bij de familie?

Gerelateerde tags

5 reacties

  • d Stevens

    De focus in mijn werk ( palliatieve thuiszorg) is mijn inziens altijd het comfort van de patient/client/klant. Helaas reageert niet elke arts zoals u, er lijkt vooral bij huisartsen een soort angst te zitten waarbij je vooral nooit de behandeling mag staken ondanks dat dit het comfort van de client niet ten goede komt. Maar verlies aub niet uit het oog dat een familie behoorlijk druk kan uitoefenen op de zorgverlener zodat deze onnodig blijft behandelen en in extreme gevallen het niet mogen toedienen van Morfine bij een client die hele erge pijn had. Helaas zijn dit soort casus niet vast te leggen in een protocol. Ik hoop dat elke zorgverlener ook in dit soort casusen hun eigen grenzen kunnen/mogen bewaken........

  • Sander de Hosson

    Dan reageer ik ook maar even.
    Als longarts zie ik vaak patiënten waar 'tegen beter weten in' wordt doorbehandeld. De casus van Hugo vind ik zeer herkenbaar.

    Als patienten getroffen worden door een ziekte waar de kwaliteit van leven zo ernstig in het geding is (en daar mag u een zeer uitgebreid CVA zoals beschreven zeker toe rekenen), moeten wij als zorgverleners het lef hebben om de slechte prognose met de familie te bespreken. En ook het lef hebben om onnodige en zelfs schadelijke behandelingen te staken.

    De reacties die ik op dit artikel lees, vind ik kortzichtig en de laatste zelfs schofferend. Het is daarbij niet zo zeer dat het concept 'metafoor' niet begrepen wordt, maar meer de wijze waarop met name deze 'j jansen' met een uitstekend palliatief georiënteerde verpleegkundige omgaat.

    Vriendelijke groet,

    Sander de Hosson.
    Longarts.
    Auteur medisch en verpleegkundig leerboek 'Probleemgeorienteerd denken in de Palliatieve Zorg.

  • j jansen

    Hugo stelt het wel heel makkelijk. Als je hem zo hoort kan je iedere casus zoals beschreven niet behandelen, want is zinloos volgens Hugo. Heeft hij een of andere metafoor van een indianenstam voor gebruikt.

    Nee, Hugo, met jou win je de '' oorlog '' niet. ( deden de Hopi indianen ook niet )

    Ben blij dat Hugo niet te vaak in de rol van verpleegkundige verkeert!

  • Trudy van Zon

    Hugo, ik begrijp de vergelijking tussen een vrolijk ritueel, zoals de regendans, met het toedienen van sondevoeding bij een stervende vrouw van 88 niet zo goed. Bij een regendans veroorzaak je geen lijden, terwijl je dat met zinloos medisch handelen wel doet. Een eerlijk en open gesprek met de familie, waarbij ruimte is voor het uiten van emoties lijkt me meer op zijn plaats.

  • no-profile-image

    T.M. Dekker

    Ik zie jouw punt, Hugo, maar ik had mw. liever een rustiger en waardiger stervensproces gegund zonder de pijn en angst veroorzaakt door het fixeren en door het tot 2 maal toe inbrengen van de maagsonde. Te vaak wordt een hoogbejaarde patient zo ''medisch mishandeld''.

Of registreer je om te kunnen reageren.

Nursing is een uitgave van Bohn Stafleu van Loghum, onderdeel van Springer Media B.V.
Voorwaarden