Blog Nannie: ‘Vermijd de inservice-valkuil’

De nieuwe praktijk-leerroutes lijken verdacht veel op het oude inservice-systeem. Maar daarbij zat een addertje onder het gras, weet Nannie Wiegman.
0_Nannie2017-6.png

Steeds meer ziekenhuizen gaan nauw samenwerken met hbo- en mbo-v’s om verpleegkundigen op te leiden, de zogenaamde ‘praktijkroute’. Niet meer leren in de schoolbanken, maar meteen in het diepe. Zodat studenten altijd op de hoogte zijn van de nieuwste kennis en dus adequaat kunnen handelen.

Addertje onder het gras

Niemand zal ontkennen dat je voor het beroep van verpleegkundige naast gedegen kennis, vooral veel praktijkervaring nodig hebt. Toch zit er een addertje onder het gras bij zo’n samenwerkingsverband tussen school en ziekenhuis. De huidige praktijkroutes vertonen namelijk sterke gelijkenis met de ouderwetse inservice-opleiding, een systeem dat eind jaren 80 op de schop ging omdat het niet meer functioneerde.

Leerling én werknemer

Al vanaf het ontstaan van de verpleging als beroep hebben ziekenhuizen een sterke voorkeur voor het opleiden van verpleegkundigen via het inservice-systeem. Zo beschikte men altijd over een leger leerlingen die inzetbaar waren als goedkope arbeidskrachten. Het voordeel voor leerlingen was dat ze het beroep rechtstreeks in de praktijk leerden en dat ze op de hoogte waren van de meest recente ontwikkelingen. Precies wat de nieuwe praktijkroute nu ook beoogt.

Anno 2017 is er de nodige discussie over het niveau van de inservice-opgeleide verpleegkundigen. Zouden zij het etiket mbo- of hbo-v moeten krijgen? Lees meer >>

Maar er zat een groot nadeel aan de inservice-opleiding voor de leerling. Die was namelijk niet alleen student, maar ook in dienst van het ziekenhuis en dus werknemer. Die combinatie maakte leerling-verpleegsters tot een gemakkelijke prooi en kwetsbaar bij de uitvoering van moeilijke taken. Weigerde een leerling een lastige opdracht, dan kwam haar dat op een berisping te staan en in het uiterste geval resulteerde het in ontslag.

Inservice-leerling voor de rechter

In 1970 stond een leerling-verpleegster voor de rechter omdat zij een verkeerde kolf bloed had aangesloten, met de dood van de patiënt tot gevolg. De pers stortte zich massaal op de rechtszaak. Binnen de verpleegkundige wereld leidde de affaire tot geweldige onrust. Het Tijdschrift voor Ziekenverpleging vroeg zich in het redactioneel van 1971 af waarom er geen eensluidende mening was over welke handelingen een leerling op grond van haar opleiding ‘kan en mag uitvoeren, en waar zij verantwoordelijk voor is’.

Geen enkele verpleegkundige wil natuurlijk een fout maken. Maar wat als die angst je werk in de weg zit? Lees meer >>

Men weet de fout van de leerling aan het feit dat ze ook werknemer was. Bij grote drukte moest zij vaak handelingen doen die anders door een gediplomeerde kracht gedaan werden. Ook was het praktijk- en rapportenboekje onduidelijk over het verwisselen van infuusflessen. Hadden gediplomeerden in deze zaak niet meer hun verantwoordelijkheid moeten nemen? En had de leerling niet moeten weigeren om deze handeling uit te voeren?

Vermijd die valkuil

De affaire leidde tot diverse artikelen over de positie en de begeleiding van leerling-verpleegkundigen. Duidelijk was dat de scheve verhouding leerling-werknemer tot spanningen en gevaarlijke situaties leidde. De inservice-opleiding kwam steeds meer onder druk te staan. Met de oprichting van hbo- en mbo-opleidingen werden leerlingen vanaf 1972 op school opgeleid. De praktijk leerden ze via stages. Met de totstandkoming van de wet BIG in de jaren 90 kwam er ook een lijst met veertien voorbehouden handelingen, die niet alleen de patiënt, maar ook de leerling moest beschermen tegen situaties zoals die in 1970.

De nieuwe praktijkroute voor studenten zal zeker voordelen hebben, maar laten we de lessen uit het verleden niet vergeten en laten we de valkuil dat leerlingen meer werknemer zijn dan leerling vermijden. 

DELEN
7
183
Nannie Wiegman
Nannie Wiegman is directeur van het Florence Nightingale Instituut (FNI), het enige virtuele verpleegkundig museum in Nederland. Nannie pleit voor meer aandacht voor de verpleegkundige geschiedenis. ‘Met historisch besef begrijp je de huidige problemen beter, het maakt je gewoon een betere verpleegkundige.’

7 REACTIES

  1. Lees alle reacties
  2. wat ik heb begrepen is het een eigenwijze opvatting dat de HBOV's niet gericht genoeg opleiden voor werkplekken.
    Je moet die lui inwerken en dat kost tijd en geld en laat onvoldoende de macht van instituten /ziekenhuizen zien die dan gata roepen dat de HBOV opgeleide verpleegkundigen niet geschikt zijn..zw kunnen niet eens het laatst aangeschafte machientje bedienen…Handen aan het bed, machientjes bedienen,klakkeloos bevelen volgen is erg in trek bij dat babbelvolkje (die moeten natuurlijk zichzelf wel eerst een halfjaar inwerken als ze van baan veranderen…al die te bedienen machientjes..)
    Ze willen/moeten wel de HBOV-titel hebben maar dan als uitkomst van een inserviveaanpak..
    Dat gaat dus nooit goed..want in die opleiding zit ook veel kritiek op afdelingen en procedures..Dat komt omdat het babbelvolkje gene barst weet van de HBOV..Hearsay en fantasie zonder feiten..dus weten ze ook niet waar ze aan beginnen..

  3. Het stuk rammelt wel wat. De inserviceopleidingen werden nog tot 1997 gegeven, dus naast de MBO en HBO opleidingen. (die minder populair waren) In 2000 studeerden de laatste inservice opgeleiden af. De inservice opleiding sneuvelde niet zozeer door de druk die leerlingen ervoeren om taken te verrichten waar ze niet aan toe waren, maar aan de roep om meer samenhang in de opleidingen en breder opgeleide verpleegkundigen.Vanaf 1998 werden alle opleidingen op MBO en HBO-niveau via twee leerwegen aangeboden: als dagopleiding met stage, of als beroepsbegeleidende/duale combinatie van leren en werken.

  4. Dit artikel klopt niet dat de interne opleiding gestopt is in 1972. Ik begon toen met mijn interne opleiding op de VU. Ik heb gehoord van het ongeval met verkeerd bloed maar daar had een gediplomeerde bij moeten staan om toe te zien. Heeft niets te maken met de opleiding die geweldig was.

  5. Hallo beste reageerders,
    Scherp gezien, het woordje 'ook' had er nog bij moeten staan. Natuurlijk hebben jullie gelijk dat naast (!) de dagopleidingen de inservice opleiding nog bleef bestaan tot halverwege 1990. Ik heb hem zelf ook gevolgd in die tijd.

  6. Twee incervice opleidingen gedaan net als zo velen, was niets mis mee, wel in een andere tijd. Alles is nu zo individueel, weinig collectief. Patiënten worden meer producten i.p.v mensen. De incervice opleiding ging je doen in het vakgebied waar je voor gekozen had. De hbo is zo breed en waarna je pas de keuzen maakt in welk vakgebied je gaat werken. Een basis arts gaat zich ook specialiseren.

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.