Laatste levensfase

Complexe rouw: wat is onze rol als verpleegkundige?

Sommige mensen rouwen zo lang en intens dat ze er ernstig onder lijden. De herziene richtlijn ‘Rouw in de palliatieve fase’ belicht de rol van verpleegkundigen bij de preventie van complexe rouw, en bij de begeleiding.
Wetenschap

Wetenschap | Gesprekshulp palliatieve fase geeft patiënten gevoel van regie

Patiënten, naasten en verpleegkundigen zijn positief over een gesprekshulp voor de palliatieve zorg. Dat blijkt uit het promotieonderzoek van AIOS ouderengeneeskunde en onderzoeker Mary-Joanne Verhoef. Het betreft een tool om de symptoomlast te beoordelen en een lijst met gespreksonderwerpen.

ExpertHouse | Hoe laat je de terminale fase zo harmonieus mogelijk verlopen?

Wat als een patiënt geen baat heeft bij het volgen van een palliatief protocol? Expert palliatieve zorg Fokke Vreeken deelt zijn kennis hierover via ExpertHouse*: een online ontmoeting tussen een expert en abonnees van Nursing.
Laatste levensfase
Verpleegkundigen aan een tafel.

Verpleegkundigen bedenken escapespel voor zorg in de laatste levensjaren

Om collega’s meer bewust te maken van ‘zorg in de laatste levensfase’ ontwikkelden twee verpleegkundigen van het Jeroen Bosch Ziekenhuis een escapespel.

Casus multicultureel verplegen: ‘Vertel mijn moeder niet dat ze dood gaat’

Mevrouw Yildiz is stervende, maar haar familie wil niet dat ze dat weet. De verpleegkundigen hebben hier moeite mee. Moeten ze zich hierbij neerleggen? Deskundigen geven advies.
Marokkaanse poort tegen blauwe lucht met de zon

Verplegen van moslimpatiënten in coronatijd: wat moet je weten?

Sommige islamitische rituelen rond overlijden zijn aangepast vanwege de coronapandemie. Dit is nog meer handig om te weten over verplegen van moslimpatiënten in coronatijd.
Laatste levensfase

Blog Rob: ‘Grijp de coronacrisis aan voor een goed gesprek’

Wat zou jouw cliënt willen als de situatie verslechtert? De corona-pandemie is een goede aanleiding om het gesprek aan te gaan over ziekte en de dood, aldus Rob. 
Laatste levensfase
Marokkaanse poort tegen blauwe lucht met de zon

Blog Annemiek: ‘Ik had mevrouw Zaheda betere zorg willen geven’

Als een gevluchte moslima wordt aangemeld voor palliatieve zorg in de laatste levensfase, botsen twee culturen in de aanloop naar de dood.
Laatste levensfase
Verpleegkundigen kunnen een belangrijke rol spelen in vroegtijdige zorgplanning of advance care planning.

Wilsverklaringen euthanasie regelmatig verouderd

Veel euthanasieverklaringen zijn verouderd en daardoor nutteloos. Dat blijkt uit onderzoek van huisarts Matthijs van Wijmen. Hij pleit ervoor dat patiënten hun verklaring regelmatig updaten. Waar moeten wilsverklaringen nog meer aan voldoen?
schrijven zorg

Blog Sandra: ‘Sensatiezucht of liefdevol?’

Sandra stelt de vraag: in hoeverre is schrijven over patiënten of televisie maken over een zieke moeder 'stervensporno' of sensatiezucht?

Over laatste levensfase

Palliatieve/terminale zorg

Bij palliatieve of terminale zorg is de zorg niet meer gericht op genezing, maar op een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven. Vaak gaat het om bestrijding van symptomen zoals pijn, benauwdheid en delier, in sommige gevallen door palliatieve sedatie.

Lees meer

Onder zorg in de laatste levensfase valt de palliatieve/terminale zorg (eventueel in combinatie met palliatieve sedatie), maar ook euthanasie en advance care planning. In recente maatschappelijke discussies is het onderwerp ‘voltooid leven’ ook aan dit rijtje toegevoegd.

Palliatieve zorg en sedatie

Palliatieve zorg is zorg die gericht is op palliatie ofwel verzachting of verlichting, bij patiënten bij wie genezing niet meer mogelijk is. Dit kan thuis plaatsvinden, maar ook in een hospice, ziekenhuis of verpleeghuis. Palliatieve zorg heeft vaak de vorm van symptoombestrijding, bijvoorbeeld bij pijn, dyspnoe (benauwdheid), delier, misselijkheid en braken. Ook bij optimale palliatieve zorg komen situaties voor waarbij symptoombestrijding niet voldoende werkt. Als in zo’n situatie het lijden van de patiënt hoog is, kan gekozen worden voor palliatieve sedatie. Bij palliatieve sedatie wordt het bewustzijn van de patiënt opzettelijk verlaagd, ofwel continu tot aan het overlijden, ofwel intermitterend. Verpleegkundigen kunnen in opdracht van de arts de bewustzijnsverlagende medicatie toedienen. Palliatieve sedatie heeft niet als doel om het leven van de patiënt te verkorten, en moet daarom niet verward worden met euthanasie.

Euthanasie

Bij euthanasie is het doel van de medische handeling het overlijden van een terminale patiënt, omdat er sprake is van uitzichtloos lijden. De patiënt moet hiervoor een wilsverklaring ondertekend hebben. Euthanasie is een taak voor de arts, verpleegkundigen mogen nooit euthanasie uitvoeren. Wel mag een verpleegkundige de voorbereidende handelingen treffen, zoals een infuus aanhangen.

Voltooid leven

Recent heeft het omstreden onderwerp ‘voltooid leven’ zijn intrede gedaan in de zorg in de laatste levensfase. Volgens overheidsplannen zouden mensen die hun leven als voltooid zien (maar waarbij er geen sprake is van ondraaglijk medisch lijden) de mogelijkheid moeten krijgen om hun leven met medicijnen te beëindigen. Een stervenshulpverlener zou hen hierbij moeten begeleiden. Het is nog onduidelijk of deze overheidsplannen werkelijkheid zullen worden en wat de rol van de verpleegkundige hierin zal zijn.

Advance care planning

Het bespreken en vastleggen van zorgwensen rondom de laatste levensfase wordt Advance Care Planning genoemd. In tegenstelling tot de gebruikelijke zorgplanning gaat het hier om beslissingen die genomen moeten worden in de toekomst, wanneer de patiënt wilsonbekwaam is door bijvoorbeeld dementie, of hij zijn wensen om een andere reden niet meer kan uiten. Advance Care Planning kan gaan om het opstellen van wilsverklaringen zoals een niet-reanimerenverklaring of een niet-hospitaliserenverklaring, maar ook om het hele proces van het bespreken van de wensen van de patiënt rondom de laatste levensfase.

Stervensfase

Bij patiënten met een chronische ziekte kan de gezondheid een aantal dagen vóór het overlijden sterk achteruit gaan. De stervensfase wordt vaak gemarkeerd door signalen die de naderende dood lijken aan te kondigen, zoals lijkvlekken, een reutelende ademhaling of de Cheyne-Stokes-ademhaling, en terminaal delier.

Uitgelicht congres

Topsprekers in de Ouderenzorg

ReeHorst

Dag van de Wijkverpleging

ReeHorst

Nursing Experience summer edition 2023

ReeHorst

Het Maag Darm Lever congres

De ReeHorst

Het Jaarcongres Palliatieve Zorg

ReeHorst

Nursing Longen Congres

Hotel en Congrescentrum de ReeHorst

Dag van de Medicatieveiligheid

ReeHorst

Het Pijn congres

Van der Valk Hotel

Het Jaarcongres Palliatieve Zorg

ReeHorst

Zorg voor de oncologische cliënt in de wijk

ReeHorst