Laatste levensfase

Impact: Nog niet klaar

Verpleegkundige Francis van der Loos draait haar eerste 24-uursdienst in de palliatieve zorg, en de familiesituatie rond het sterfbed maakt een enorme indruk op haar.
haloperidol

Nursing Challenge: haloperidol (‘haldol’)

Mensen met dementie, wanen, psychoses, of een delier krijgen vaak haloperidol voorgeschreven. Maar ook als anti-emeticum in de palliatieve fase is het een vaak gebruikt middel.
Laatste levensfase
meetinstrumenten

Handig overzicht: meetinstrumenten palliatieve zorg

Integraal Kankercentrum Nederland maakte een selectie van meetinstrumenten die bruikbaar zijn in de palliatieve zorg. Het boekje is gratis te downloaden op pallialine.nl.
Laatste levensfase
patiënt houdt hand vast

5 feiten en fabels over palliatieve sedatie

In de praktijk bestaat nog veel onduidelijkheid over palliatieve sedatie; zowel bij patiënten en hun naasten als bij verpleegkundigen. Samen met specialist ouderengeneeskunde Margot Verkuylen zet Nursing vijf feiten en hardnekkige fabels op een rij.
Laatste levensfase
Verpleegkundigen krijgen ook te maken met het Zorginstituut Nederland

We doen er toe! (als we aan het bed staan)

In ziekenhuizen waar het aantal verpleegkundigen hoog is en meer verpleegkundigen een hbo-v diploma hebben, sterven minder patiënten dan in ziekenhuizen met minder personeel dat minder hoog is opgeleid. Dat concludeert een internationaal onderzoeksteam in een artikel dat onlangs in The Lancet verscheen. Hugo denkt er het zijne van.
Laatste levensfase
Delier: bespreek levenseindewensen tijdig

Delier: bespreek levenseindewensen tijdig

Acute verwardheid van een patiënt is vaak een te grote belemmering om hem te betrekken bij de beslissing om over te gaan tot palliatieve sedatie, blijkt uit onderzoek van het NIVEL.
Laatste levensfase
Blog Paul: 'Noodkreet Tante Ida gehoord!'

Blog Paul: ‘Noodkreet Tante Ida gehoord!’

Paul bespreekt kritisch de onlangs uitgebrachte concept-handreiking "Zorg voor mensen die bewust afzien van eten en drinken om het levenseinde te bespoedigen". Tot 14 maart kun je ook meepraten over de inhoud.
Laatste levensfase
Blog Paul: 'Tante Ida stopt met eten en drinken'

Blog Paul: ‘Tante Ida stopt met eten en drinken’

Paul vertelt over de 98-jarige tante Ida, die moe is van het leven, maar niet in aanmerking komt voor euthanasie. Ze besluit te stoppen met eten en drinken, maar wordt in het verpleeghuis tegengewerkt door artsen en verpleging.
Laatste levensfase
'Goede' dood?

‘Goede’ dood?

Ik waak thuis bij een man met een uitbehandelde hersentumor. Een hooggradig glioblastoom kent over het algemeen een snel ziektebeloop. Nu is het de vraag wat meneers laatste wensen zijn.

Over laatste levensfase

Palliatieve/terminale zorg

Bij palliatieve of terminale zorg is de zorg niet meer gericht op genezing, maar op een zo hoog mogelijke kwaliteit van leven. Vaak gaat het om bestrijding van symptomen zoals pijn, benauwdheid en delier, in sommige gevallen door palliatieve sedatie.

Lees meer

Onder zorg in de laatste levensfase valt de palliatieve/terminale zorg (eventueel in combinatie met palliatieve sedatie), maar ook euthanasie en advance care planning. In recente maatschappelijke discussies is het onderwerp ‘voltooid leven’ ook aan dit rijtje toegevoegd.

Palliatieve zorg en sedatie

Palliatieve zorg is zorg die gericht is op palliatie ofwel verzachting of verlichting, bij patiënten bij wie genezing niet meer mogelijk is. Dit kan thuis plaatsvinden, maar ook in een hospice, ziekenhuis of verpleeghuis. Palliatieve zorg heeft vaak de vorm van symptoombestrijding, bijvoorbeeld bij pijn, dyspnoe (benauwdheid), delier, misselijkheid en braken. Ook bij optimale palliatieve zorg komen situaties voor waarbij symptoombestrijding niet voldoende werkt. Als in zo’n situatie het lijden van de patiënt hoog is, kan gekozen worden voor palliatieve sedatie. Bij palliatieve sedatie wordt het bewustzijn van de patiënt opzettelijk verlaagd, ofwel continu tot aan het overlijden, ofwel intermitterend. Verpleegkundigen kunnen in opdracht van de arts de bewustzijnsverlagende medicatie toedienen. Palliatieve sedatie heeft niet als doel om het leven van de patiënt te verkorten, en moet daarom niet verward worden met euthanasie.

Euthanasie

Bij euthanasie is het doel van de medische handeling het overlijden van een terminale patiënt, omdat er sprake is van uitzichtloos lijden. De patiënt moet hiervoor een wilsverklaring ondertekend hebben. Euthanasie is een taak voor de arts, verpleegkundigen mogen nooit euthanasie uitvoeren. Wel mag een verpleegkundige de voorbereidende handelingen treffen, zoals een infuus aanhangen.

Voltooid leven

Recent heeft het omstreden onderwerp ‘voltooid leven’ zijn intrede gedaan in de zorg in de laatste levensfase. Volgens overheidsplannen zouden mensen die hun leven als voltooid zien (maar waarbij er geen sprake is van ondraaglijk medisch lijden) de mogelijkheid moeten krijgen om hun leven met medicijnen te beëindigen. Een stervenshulpverlener zou hen hierbij moeten begeleiden. Het is nog onduidelijk of deze overheidsplannen werkelijkheid zullen worden en wat de rol van de verpleegkundige hierin zal zijn.

Advance care planning

Het bespreken en vastleggen van zorgwensen rondom de laatste levensfase wordt Advance Care Planning genoemd. In tegenstelling tot de gebruikelijke zorgplanning gaat het hier om beslissingen die genomen moeten worden in de toekomst, wanneer de patiënt wilsonbekwaam is door bijvoorbeeld dementie, of hij zijn wensen om een andere reden niet meer kan uiten. Advance Care Planning kan gaan om het opstellen van wilsverklaringen zoals een niet-reanimerenverklaring of een niet-hospitaliserenverklaring, maar ook om het hele proces van het bespreken van de wensen van de patiënt rondom de laatste levensfase.

Stervensfase

Bij patiënten met een chronische ziekte kan de gezondheid een aantal dagen vóór het overlijden sterk achteruit gaan. De stervensfase wordt vaak gemarkeerd door signalen die de naderende dood lijken aan te kondigen, zoals lijkvlekken, een reutelende ademhaling of de Cheyne-Stokes-ademhaling, en terminaal delier.

Uitgelicht congres

Nursing Experience: summer edition

ReeHorst

Nursing congres Oncologie in de thuiszorg

Van der Valk

Dag van de Medicatieveiligheid

ReeHorst

Het Pijn congres

ReeHorst

Het Diabeteszorg congres

ReeHorst

Het Maag Darm Lever congres

De ReeHorst

Dag van de Wijkverpleging

ReeHorst

Het Jaarcongres Palliatieve Zorg

Nursing Brein College