Voeding

Wat is de rol van voeding bij de verpleegkundige zorgverlening? | Nursing voor verpleegkundigen

Wat is de rol van voeding bij de verpleegkundige zorgverlening?

Door een verminderde intake en een hogere energiebehoefte, is goede voeding essentieel bij ziekte. Voeding en stofwisseling is ook een van de elf gezondheidspatronen van Gordon. Meer

Uit onderzoek van de Stuurgroep Ondervoeding blijkt dat bijna 15 procent van de patiënten in Nederlandse ziekenhuizen op de eerste opnamedag al ondervoed is. Op de afdeling geriatrie komt ondervoeding het meest voor. En dat is logisch als je bedenkt dat een ondervoedingsprobleem al ontstaat in de periode voor opname. Ouderen trekken zelf vaak niet aan de bel als ze afvallen of geen eetlust hebben; ze beseffen vaak niet eens dat ze ondervoed raken. Daarbij wonen mensen steeds langer thuis zonder enige hulp; veel ondervoede mensen komen daardoor pas in een laat stadium onder de radar. En áls ze al zorg thuis krijgen, wordt ondervoeding door verpleegkundigen, verzorgenden en mantelzorgers slecht gesignaleerd. Daardoor komt het vaak pas bij opname in het ziekenhuis aan het licht. Eenmaal in het ziekenhuis is sondevoeding dan een eerste belangrijke aanvulling. Want een opname in het ziekenhuis en herstel van ziekte en of trauma kost ontzettend veel energie.

Als verpleegkundige heb je de taak ondervoeding snel te signaleren en hier snel actie op te ondernemen. Signaleren kan met verschillende screeningslijsten, waarvan de SNAQ het bekendst is. Verder is het natuurlijk zaak goed te observeren hoe iemand eet en drinkt met behulp van een voedingslijst en vochtbalans. De patiënt wegen is een veel voorkomende handeling voor verpleegkundigen.

Voedingstoestand

Iemands voedingstoestand heeft veel te maken met ziekten en aandoeningen. Denk aan voeding bij diabetes, voeding bij kanker, wondzorg, obesitas of anorexia. Maar ook slikproblemen door aandoeningen in het kno-gebied of misselijkheid en braken. Ook infusietherapie heeft met voeding te maken. Alleen al het intraveneus toedienen van extra zouten of glucose bijvoorbeeld, zijn complexe en risicovolle handelingen die behoren tot de dagelijkse verpleegkundige zorg.

Voedingsstoffen

Voeding bestaat uit verschillende voedingsstoffen.

Eiwitten leveren calorieën en aminozuren. Aminozuren zijn bouwstenen voor het eiwit in lichaamscellen. Sommige aminozuren kan het lichaam zelf maken. Andere moeten uit het eten komen. Deze aminozuren heten essentiële aminozuren. Er zijn dierlijke en plantaardige eiwitten. Dierlijke eiwitten zitten vooral in vlees, vis, melk, kaas en eieren. Plantaardige eiwitten zitten vooral in brood, graanproducten, peulvruchten, noten en paddenstoelen.

Koolhydraten

Suikers en zetmeel zijn koolhydraten die een belangrijke bron van energie zijn voor het lichaam. De Gezondheidsraad adviseert dat wie gezond wil eten, 40 tot 70% van zijn energie uit koolhydraten haalt. Goede bronnen zijn vooral volkoren graanproducten zoals volkorenbrood en volkoren pasta, aardappels, peulvruchten, groente en fruit.

Vetten

Vet is een bron van energie, vitamine A, vitamine D, vitamine E en essentiële vetzuren. Er bestaat onverzadigd en verzadigd vet. Vet in voedingsmiddelen bestaat altijd uit een combinatie van beide. Verzadigd vet verhoogt het LDL-cholesterol, onverzadigd vet verlaagt juist het LDL-cholesterol. LDL-cholesterol is niet goed voor de bloedvaten. Om de kans op hart- en vaatziekten te verlagen, is het van belang producten met veel verzadigd vet te vervangen door producten met veel onverzadigd vet.

Mineralen

Mineralen zijn net als vitamines stoffen die in kleine hoeveelheden voorkomen in eten en drinken. Ze zijn onmisbaar voor een goede gezondheid en normale groei en ontwikkeling. Ze leveren geen energie. De meest bekende mineralen zijn: natrium, kalium, calcium, magnesium en zout.

Vitamines

Vitamines zijn net als mineralen stoffen die in kleine hoeveelheden voorkomen in eten en drinken. Ze zijn onmisbaar voor een goede gezondheid en normale groei en ontwikkeling. Ze leveren geen energie. Het lichaam kan zelf geen vitamines maken, met uitzondering van vitamine D, maar dat is niet voor iedereen, en onder alle omstandigheden voldoende. De meest bekende vitaminen zijn: vitamine A, B1, B12, C, K en foliumzuur.

Vocht

Vocht is belangrijk bij de opname van voedingsstoffen in de darm, het transport van voedings- en afvalstoffen in het lichaam, en het regelen van de lichaamstemperatuur. Een volwassene heeft gemiddeld 1,5 tot 2 liter per dag aan vocht nodig in de vorm van dranken. Hoeveel vocht je precies nodig hebt hangt af van leeftijd, temperatuur, inspanning, het eten en de gezondheidstoestand.

Voedselallergie

Verpleegkundigen hebben ook een belangrijke taak in het tijdig herkennen van voedselallergie tijdens een ziekenhuisopname. Vaak vragen ze wel of een patiënt een allergie heeft, maar informeren niet specifiek naar een voedselallergie. Vraag daar gericht naar tijdens de verpleegkundige anamnese en stel specifieke vragen, zoals ‘Heeft u wel eens een reactie gehad na het eten van bepaalde producten? Zo ja, om welke producten ging het?’, ‘Hoe ernstig was de reactie? Wat waren de symptomen?’ en ‘Heeft u een speciaal dieet?’.

Cultuur

Voeding is dikwijls een belangrijk onderdeel van iemands cultuur. Denk aan de ramadan voor moslims. Ook dat heeft invloed op iemand voedingstoestand. Kennis van die cultuur en de gebruiken kan helpen om deze patiënten goed te begeleiden.

Uitgelicht

tijdschrift

Voeding en medicijnen: een delicate combinatie

Medicijngebruik kan invloed hebben op de voedingstoestand van een patiënt. Maar andersom kan voeding ook de werking van medicijnen veranderen. Wat zijn interacties om alert op te zijn?
Achtergrond

5 tips om ondervoeding bij ouderen te signaleren

Heeft je cliënt meer moeite om uit de stoel te komen? Dan kan dat duiden op ondervoeding.
Achtergrond

3 vragen over het refeeding syndroom bij ondervoeding

Wanneer een ondervoede patiënt weer (meer) gaat eten of voeding toegediend krijgt, kan het ‘refeeding syndroom’ optreden.
tijdschrift

7 vragen over herziene richtlijn neusmaagsonde

De richtlijn Neusmaagsonde is herzien.1 Mariël Klos, voorzitter expertgroep neusmaagsonde V&VN en voedingsverpleegkundige geeft antwoord op vragen en licht de belangrijkste wijzigingen toe.

Meest gelezen

Uitgelicht congres

Nursing Experience