Koffiezetten lukt niet meer, aankleden verloopt moeizaam of de weg naar het toilet wordt niet meer gevonden. Al snel nemen naasten en zorgverleners het dan over. Toch is dat niet altijd nodig. Met deze tips kun je cliënten met dementie en hun naasten begeleiden om een vaardigheid (opnieuw) te leren.
Tijdens Hét Dementiecongres op 18 november 2026 fris jij je kennis rond dementie op in een dag.
1. Deel de handeling op in stapjes
Als je iemand met dementie een handeling (opnieuw) aanleert, zoals het gebruik van een koffiezetapparaat of nieuwe stofzuiger, is het belangrijk om de handeling op te delen in kleine stapjes. Want zelfs ogenschijnlijk simpele taken bestaan vaak uit meerdere deelhandelingen. Koffiezetten bestaat bijvoorbeeld uit water in de schenkkan afmeten, in het apparaat schenken, de stekker in het stopcontact steken, het koffiekopje klaarzetten, het aan/uit knopje indrukken etcetera.
Voor iemand met dementie kan deze veelheid aan stappen verwarrend zijn. Deel een taak daarom op in kleine stapjes en oefen deze stappen afzonderlijk. Bijvoorbeeld alleen het afmeten van water in de schenkkan.
Pas als een deelstapje goed is ingeoefend, ga je door met het volgende stapje. Herhaling is hierbij cruciaal. Ook de overgang van het ene naar het volgende stapje moet worden geoefend. Zo ontstaat een keten van aangeleerde deeltaken die uiteindelijk samen de complexe handeling vormen.
Leer alles over dementie
Tijdens Hét Dementiecongres op 18 november 2026 in Ede. Met onder andere:
- Dementie en het brein: gedrag begrijpen en kwaliteit van leven verbeteren met prof. dr. Erik Scherder.
- Zeg JA bij dementie: zo maak je écht contact in de praktijk.
- Verbinden door muziek.
Voor meer informatie over het programma en de sprekers, klik hier.
2. Voorkom fouten in het leerproces
Het concept ‘leren van je fouten’ gaat bij mensen met dementie niet op. Fouten kunnen juist voor verwarring zorgen. Wanneer niet alleen het juiste gedrag wordt geoefend, maar ook het onjuiste gedrag wordt herhaald, ontstaat er geen stabiele routine.
Daarnaast herinnert iemand met dementie zich niet meer wat er misging, maar het nare gevoel kan wel blijven hangen. Een paar mislukte pogingen kunnen al leiden tot schaamte, frustratie en vermijding. Terwijl wat prettig, veilig of leuk voelt, juist vaker wordt herhaald.
Probeer daarom in het leerproces fouten zo veel mogelijk te voorkomen. Dat betekent: de juiste handelingen voordoen, samen oefenen en (visuele en verbale) ondersteuning pas afbouwen als het goed gaat. Laat alleen het gewenste gedrag herhalen. Door veelvuldige, juiste herhaling kan een handeling opnieuw worden geautomatiseerd en als het ware inslijpen.
3. Beloon als het goed gaat
Gedrag dat prettige gevolgen heeft, wordt vaker herhaald. Gedrag dat geen aandacht of beloning oplevert, neemt meestal af. Bij het aanleren van nieuwe handelingen kan het dus goed werken als je de persoon met dementie complimenteert met de uitvoering.
Stem dit wel af op de persoon: soms wordt een verbale beloning als ‘heel goed’ of ‘goed zo’ als betuttelend ervaren. Een aanraking, glimlach, of andere manier van ‘belonen’ kan natuurlijk ook: het gaat erom dat het gedrag (positief) wordt bekrachtigd.
Ook bij het afleren van ongewenst gedrag kun je dit principe van belonen en uitdoven inzetten, bijvoorbeeld bij roepgedrag. Uitleggen waarom herhaaldelijk roepen niet wenselijk is, heeft vaak weinig effect.
Sterker nog: door telkens te reageren beloon je het gedrag met aandacht. Als er geen reactie komt, leert de persoon met dementie dat het gedrag niet het gewenste gevolg met zich meebrengt. Het gedrag zal dan over het algemeen langzaam uitdoven.
Bron
Dirkse, Kessels, Hoogeveen, Van Dixhoorn. (Op)nieuw geleerd, oud gedaan: Over het lerend vermogen van mensen met dementie, BSL, 2020.
Geef je reactie
Om te kunnen reageren moet je inlogd zijn. Inloggen Ik heb nog geen account