Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
Reacties4

Zzp’ers in de zorg: niet meer te missen

Het aantal zzp’ers in de zorg stijgt snel. Bij collega’s in vaste dienst leidt dat soms tot scheve ogen. Maar deze trend zal voorlopig doorzetten. Het credo is: ‘wen er maar aan’.
Premium

Zzp’ers in de zorg voelen zich niet verantwoordelijk, komen vaak niet opdagen, moet je steeds opnieuw alles uitleggen, verdienen te veel, en eisen de beste diensten op. Dat is de teneur van de antwoorden die Nursing onlangs kreeg op haar Instagram- en Facebookpagina toen we vroegen naar ervaringen met zzp’ers in de zorg. Is deze kritiek terecht?

Zelfstandigen zijn booming

Laten we eerst eens kijken naar de huidige situatie rond flexibele arbeidskrachten. We kunnen er niet omheen dat het aantal verpleegkundigen en verzorgenden dat als zzp’er gaat werken, snel toeneemt. Een trend die al langer aan de gang is, maar door de coronapandemie in een stroomversnelling is geraakt.

Eind vorig jaar waren 168.500 zorgmedewerkers als zelfstandige werkzaam; 11% meer dan het jaar daarvoor. Dat blijkt uit cijfers van de Kamer van Koophandel, waar zelfstandigen zich dienen in te schrijven. De toename van 11% is hoog: in de 5 jaar daarvoor steeg het aantal inschrijvingen steeds met 7 à 8% per jaar.1

Er is iets aan de hand

Die toename komt onder meer door de coronapandemie. De werkdruk steeg door ziekteverzuim, en ook het werk werd inhoudelijk zwaarder. Meer zieke collega’s betekent minder makkelijk verlof kunnen opnemen. Nog los van enige flexibiliteit in het rooster. Allemaal redenen die zelfstandig werkende verpleegkundigen noemen voor hun overstap naar het zzp’erschap.

‘Sommige planners laten voor het gemak eerst zelfstandige hun diensten invullen; dat vindt het vaste personeel uiteraard niet leuk

Dit herkent Loe van Erp van SoloPartners, de brancheorganisatie voor zzp’ers in de zorg. ‘Deze signalen krijgen wij ook. Ons ledenaantal is sinds februari 2021 gestegen van 17.000 naar 26.000. Dat geeft aan dat er echt iets aan de hand is in de zorg.’ Van die 26.000 leden zijn er circa 8.500 verzorgende en 4.250 verpleegkundige. Naar schatting werkt de meerderheid hiervan in de vvt.

Genoeg is genoeg

Waarom worden zij zzp’er? SoloPartners vroeg het dit jaar aan haar leden via een enquête. De voorlopige resultaten onder 1.068 respondenten levert een beeld op van ‘genoeg is genoeg’ (zie ook tabel). De respondenten wilden vooral meer zeggenschap over hun werk. 62% wil meer flexibiliteit in werktijden, 44% meer grip op de werkdruk. En 44% wil meer invloed om het vak uit te oefenen ‘op mijn manier’. Opvallend is dat ‘meer geld verdienen’ niet eens in de top 3 van redenen staat.

Hoge werkdruk

Ook wijkverpleegkundige Bo Weezenbeek (28) had behoefte aan meer invloed op het vak. Ze werd een klein jaar geleden zzp’er in coronatijd. ‘Ik werkte in een kleine wijkorganisatie en was de enige wijkverpleegkundige in een team van 12 collega’s.

Door corona werd de zorg ingewikkelder en was ons ziekteverzuim hoog. Sommige zieke collega’s kwamen niet terug, totdat we in plaats van 12 nog maar 6 collega’s hadden; 5 verzorgenden en ik als wijkverpleegkundige. Dat was onwerkbaar en ook onoplosbaar.

Werkgevers benaderen zzp’ers als probleem, terwijl zij zelf hun medewerkers niet kunnen vasthouden en zzp’ers juist dat probleem oplossen

Op het laatst werkte ik 7 dagen per week omdat ik de enige (wijk)verpleegkundige was in het team. Een jaar lang heb ik geknokt, maar het werd maar niet beter. En mijn relatie leed eronder. Ik stond onder enorme druk en moest bijvoorbeeld van vakantie terugkomen.’

Meer vrijheid

Weezenbeek begon voor zichzelf als zzp’er. En voelt zich als een vis in het water. ‘Voor mij staat vast dat ik wijkverpleegkundige ben en alles voor mijn cliënt wil doen. Ik voel nu meer vrijheid om dat te doen, en om bureaucratische regels te kunnen omzeilen.

Ik heb nu bijvoorbeeld altijd een verblijfskatheter bij me. Door een nieuwe regeling moet je deze tegenwoordig bestellen bij een medische speciaalzaak, die ze per post verstuurt. In vaste dienst was het niet de bedoeling om er een op voorraad te hebben, en kon het een paar dagen duren voordat een cliënt de katheter kreeg. Nu heb ik deze bij me en kan ik meteen helpen. Ik geniet enorm van dit soort kleine dingen.’

Daar staat de zoektocht door het woud aan administratieve eisen tegenover. ‘Je moet echt dingen willen uitzoeken. Gelukkig zit ik zo in elkaar, maar leuk is het niet. Net zoals de regel dat ongecontracteerde zorg voor maar 75% wordt vergoed, dat is niet oké.’

Waarom werd je zzp’er in de zorg?2

Meer flexibiliteit in werktijden 63%
Meer grip op de werkdruk 44%
Meer invloed om het vak uitoefenen op mijn manier 44%
In loondienst voelde ik me niet gewaardeerd 41%
Zelf mijn tarief bepalen/meer verdienen 40%
Meer ervaring opdoen door op meerdere plekken te werken 39%
Ik kon werk en privé niet (goed) combineren 31%

Ik mis het werken in een team

Een ander minpuntje voor Weezenbeek: niet meer in een team werken. ‘Ik miste collega’s. Daarom heb ik wat transferverpleegkundigen van ziekenhuizen gebeld met de vraag of zij zorg wilden uitzetten bij een clubje zzp’ers. Een paar zagen dat zitten en daarna heb ik om mij heen gevraagd of mede-zzp’ers een team wilden vormen zodat we de zorg kunnen delen.

In een paar maanden tijd zijn we nu met wel 20 zzp’ende verpleegkundigen en verzorgenden. We hebben ons verenigd in ‘BEBzorg’, heel inspirerend is dat. We hanteren een systeem van 3 routes in de ochtend, eentje in de avond, en een ‘moederroute’ in de ochtend van 9 tot 12 uur. En er zijn nu 2 wijkverpleegkundigen, dus ik sta er niet alleen voor. Wat ik ook fijn vind is dat ik nu werk in een vast rooster, van donderdag tot en met zondag, met 1 flexdag. Voorheen kende ik geen vaste dagen.’

Bemiddelingsbureaus

Begrijpelijk dat zzp’ers blij zijn met hun veroverde vrijheid. En hoewel ze voor organisaties een probleem oplossen, levert hun inzet ook hoofdbrekens op. Voor veel zorgorganisaties zijn vooral de kosten van de bemiddelings- en uitzendbureaus een doorn in het oog. Er gaat gemiddeld 8-10% van het uurtarief naar deze bureaus, en dat bedrag loopt snel op naarmate de werkperiode langer duurt.4

‘Het is voor mij als zzp’er fijn als collega’s me het gevoel geven dat ze vertrouwen hebben in mijn kennis en kunde’

Om dit te omzeilen hebben 5 vvt-instellingen in de regio Leiden en het Groene Hart het platform ZZP VerZorgt opgezet. Via het platform delen de organisaties hun rooster- en facturatieprogramma en regelen ze de werving van zelfstandigen. Zelfstandigen worden lid van de pool, en betalen 4% van hun uurtarief aan ZZP VerZorgt. Daarvoor in de plaats krijgen ze scholing en wordt de facturatie overgenomen.

Eigen zzp-pool

Bij vvt-organisatie Vitalis in Eindhoven en Heerlen houden ze de bureaus eveneens liever buiten de deur, vertelt HR-manager Jeroen Swanen. Hij is ook verantwoordelijk voor Vitaal Flex, bestaande uit een flexpool (medewerkers zijn in dienst) en een zzp-pool.

‘De bureaus hadden vroeger zeker een functie, tijdens vakantieperiodes bijvoorbeeld. Het was handig dat zij voor een beperkte periode voor ons bemiddelden; het tarief was daarop gebaseerd. Maar tegenwoordig hebben we het jaar rond een personeelstekort en de tarieven lopen dan echt te veel op.’

Dat moest dus anders. ‘We zijn al in 2017 gestart met het opzetten van een eigen zzp-pool. Onze medewerkers in vaste dienst klaagden over de no show van zzp’ers en uitzendkrachten. Toen we uitzochten wat er aan de hand was, bleek dat 80% van deze problemen werd veroorzaakt door bemiddelings- en uitzendbureaus. Door dubbelgeboekte diensten bijvoorbeeld, maar het komt ook door gebrek aan binding met het team en de bewoners of cliënten.’

In de zzp-pool zitten inmiddels ruim 250 zelfstandige verzorgenden en verpleegkundigen. ‘Bij het exit-gesprek van medewerkers vragen we of ze in dienst willen blijven in onze flexpool. Soms geven ze aan liever als zzp’er aan de slag te willen. Wij mogen ze dan niet vragen voor Vitalis te komen werken, dat wordt gezien als verkapt dienstverband.

Voor mij is het prima als iemand zelfstandige wil worden, niet iedereen past in een werkgever-werknemerstructuur. Iedereen die behouden kan blijven voor de zorg is belangrijk, of het nu in loondienst is of als zelfstandige. Als werkgever moeten we hier met een brede blik naar kijken. Dat lukt veel werkgevers helaas nog niet.’

Zzp’ers zijn bevlogen

Dat gezegd hebbende: werken als zzp’er bij Vitalis is niet vrijblijvend. Swanen: ‘Je komt niet zomaar in de zzp-pool. Je papierwinkel moet op orde zijn, dat wordt grondig gecheckt. We voeren sollicitatiegesprekken om te bekijken of beide partijen hetzelfde willen. Dat klinkt als een open deur, maar deze aandacht bij het begin van de samenwerking is belangrijk.

Ik geloof namelijk in verbinding. Uit gesprekken blijkt dat externe medewerkers zichzelf vooral zien als zorgverlener, zij willen er zijn voor de bewoners en cliënten. Dan is het belangrijk dat je een band met hen krijgt. Daarom proberen we de zzp’ers op vaste afdelingen in te zetten. Dat is fijn voor de bewoners en cliënten, het vaste personeel en de zzp’er.’

‘Ik houd van de frisse blik van iemand die nieuwe is, daar leer je van’

De HR-afdeling vraagt jaarlijks in een werktevredenheidsenquête aan alle mensen die voor Vitalis werken naar hun bevlogenheid. Daarop scoren volgens Swanen de zelfstandigen standaard het hoogst. ‘Dat komt onder meer doordat ze de verbinding voelen met onze instelling, daarvan ben ik overtuigd.’

Inpikken beste diensten

Terug naar de oproep van Nursing op social media. Collega’s in vaste dienst ergeren zich aan het ‘goede diensten inpikken’ van zzp’ers. Volgens Loe van Erp van SoloPartners komt dat inderdaad voor, maar hij wijst naar de werkgevers.

‘Het valt mij op dat werkgevers de zzp’ers benaderen als probleem, terwijl zij zelf hun medewerkers niet kunnen vasthouden en zzp’ers juist dat probleem oplossen! Ook het inpikken van de beste diensten wordt door de werkgever gefaciliteerd.

We horen wel verhalen van planners die voor het gemak eerst zelfstandigen hun diensten laten invullen. Dat vindt het vaste personeel uiteraard niet leuk. Instellingen die werken vanuit het besef dat hun medewerkers hun belangrijkste kapitaal zijn, doen dit niet. Die verlangen van zzp’ers dat ze net als de vaste medewerkers impopulaire diensten werken. In de praktijk is dat dan ook vaak geen probleem.’

Daar is Jeroen Swanen van Vitalis het mee eens. ‘Bij ons vullen eerst de eigen medewerkers de diensten in, daarna de loondienstflexers en de zelfstandigen. Niet dat we hier actief op sturen, teams bepalen zelf hoe ze dat doen. Maar mijn ervaring is dat teams die bij de planning het sterkst denken: eerst wij, daarna de flexers/zzp’ers, het minste personeelsverloop hebben. Het is een voorbeeld van de sfeer op zo’n afdeling. “Wij doen het met elkaar, voor onze cliënten.” Daar halen zorgverleners veel werkplezier uit.’

Kosten zelfstandigen meer?

Een andere aanname is dat zzp’ers meer kosten dan mensen in loondienst. Volgens Loe van Erp klopt dat beeld niet. ‘Als je alle kosten van een medewerker in vaste dienst doorrekent (verzuim, werkgeverslasten waaronder pensioen en premies, scholing), is er weinig verschil met een zzp’er. Als er een bemiddelaar tussen zit, zijn het in de regel de bemiddelingskosten die de zzp’er duurder maken.

Binnen instellingen worden afdelingen echter afgerekend op een budget waarin alleen het uurtarief van de vaste medewerkers wordt meegerekend en niet de (overhead)kosten die er voor het vaste personeel natuurlijk ook zijn. Op afdelingsniveau ontstaat dan al snel het idee dat zzp’ers veel duurder zijn. Maar als je de kosten vergelijkt op instellingsniveau of over een gehele organisatie, dan ontstaat een heel ander beeld.’

Verdienen zelfstandigen meer?

Houden zpp’ers onder de streep wel meer over dan verpleegkundigen in loondienst? Dat hangt af van hoe ze hebben onderhandeld, en van bijvoorbeeld hun verzekeringen en reserveringen. Ze krijgen immers geen geld als ze op vakantie gaan of ziek zijn en ook hun pensioen gaat van hun inkomen af. Een arbeidsongeschiktheidsverzekering is nagenoeg onbetaalbaar.

‘Nergens was ik echt welkom, ik snap dat niet’

Jeroen Swanen: ‘Ik durf te stellen dat slechts 1% van onze zzp’ers een goede arbeidsongeschiktheidsverzekering heeft. Dat weten veel mensen in vaste dienst niet. Als zzp’er ben je ondernemer en loop je zelf risico. Dat zit verwerkt in hun tarief. Wij onderhandelen stevig over dat tarief, maar ik besef goed wat zij er allemaal van moeten betalen. Logisch dat het hoger ligt dan van iemand in loondienst.’

Voordelen en nadelen van zzp’en in de zorg3

Voordelen
-Meer verdienen (soms)
-Baas over je agenda en vakantieweken
-Meer vrijheid bij ongecontracteerde zorg (soms)
-Afwisselende werkplekken
-Je blijft behouden voor het vak!

Nadelen
-Administratieve rompslomp
-Onzekerheid waar/wanneer kom je te werken
-Zelf klanten moeten werven
-Niet meer in een vast team werken
-Je wordt meestal ingezet als ‘handjes’, dus krijgt geen leuke (kwaliteits)projecten meer
-Geen bescherming bij ziekte/ontslag
-Dure arbeidsongeschiktheidsverzekering
-Tijdens vakantie en ziekte geen inkomsten
-Controle belastingdienst op schijnzelfstandigheid
-Zorgverzekeraars vergoeden ongecontracteerde zorg maar voor 75%

Vertrouwen krijgen

Feit is dat steeds meer verpleegkundigen als zzp’er verder gaan. Collega’s in loondienst en zelfstandigen zullen met elkaar moeten samenwerken. Wat is daar voor nodig? ‘Vooral vertrouwen’, antwoordt Caroline Henneman (55). Ze is zij-instromer en sinds 2018 zzp’er in de zorg. Ze werkt fulltime, vooral in de vvt psychogeriatrie, revalidatiezorg en terminale wijkverpleging.

‘Het is voor mij als zzp’er fijn als collega’s me het gevoel geven dat ze vertrouwen hebben in mijn kennis en kunde. Dat begint al bij binnenkomst. Het zit in de manier waarop mensen me begroeten, of als iemand zegt “Leuk dat je er weer bent”. Ja, dat klinkt logisch, maar soms voel ik onverschilligheid of zelfs wat vijandigheid, al scheelt dat enorm per team.’

Vertrouwen geven

Er was geen wantrouwen vanuit verpleegkundige Charly Groenevelt (51), ook zij-instromer sinds 2013, en werkzaam op de neuro bij Rijndam Revalidatie in Rotterdam. Henneman kwam daar invallen. Groenevelt: ‘Ik heb zelf als verpleegkundige gewerkt via een detacheringsbureau en ben ermee gestopt omdat ik nergens kwam waar een fijne teamsfeer heerste.

Nergens was ik echt welkom. Ik snap dat niet. We hebben op onze afdeling door langdurige ziekte en vertrek op circa 30 verpleegkundigen een tekort van 10 collega’s, dus voor ons zijn ze erg belangrijk. Ik denk dat ook op andere plekken in de zorg de diensten zonder zzp’ers niet meer draaiende te houden zijn.’

‘Ik denk dat op veel plekken in de zorgde diensten zonder zzp’ers niet meer draaiende te houden zijn’

Zzp’ers benadert Groenevelt dus vol vertrouwen, als volwaardige collega’s. Eigenlijk zoals ze ook zelf benaderd had willen worden. ‘Maar uiteraard moeten deze collega’s wel affiniteit hebben met onze patiënten, plus een bepaalde basiskennis en een actieve werkhouding. Ik houd van de frisse blik van iemand die nieuw is, daar leer je van. Als je maar in de basis een stevige vaste ploeg hebt die ervoor gaat, dan kunnen wisselende collega’s een voordeel hebben.’

Frisse blik

Henneman komt altijd ‘zelfzeker, maar ook bescheiden’ op een nieuwe afdeling. ‘Ik kijk eerst de kat uit de boom. Pas als ik vaker terugkom kan ik iets zeggen over zaken die mij verbazen, vind ik. Als buitenstaander kijk je inderdaad met een frisse blik naar de gang van zaken. Teams zitten soms wat vast in hun routines, dan kan het verfrissend zijn. Zo zei ik laatst iets over de werkwijze rond katheterzakken. Het team verving de dagzak door de nachtzak terwijl je de nachtzak makkelijk kunt doorkoppelen aan de dagzak. In verband met infectiepreventie een belangrijk punt. Of ze deze tip hebben opgepakt? De collega reageerde welwillend, maar helaas ben ik daar sindsdien nog niet terug geweest.’

Noten

1. Baltesen F. Aantal zzp’ers in zorg stijgt harder dan ooit. www.zorgvisie.nl > 30 mei 2022.
2. Enquête Zzp’er in de zorg 2022 van SoloPartners. www.solopartners.nl
3. Maseland A. Werken als zzp’er: vrijheid, geld, maar ook hoofdbrekens. www.nursing.nl > 3 april 2018.
4. Zuil W. Zorginstellingen starten eigen zzp-platform. Zorgvisie.nl > 24 augustus 2021.

Je kon dit artikel lezen omdat je een abonnement hebt op Nursing

 

 

 

 

4 REACTIES

  1. Werkgevers hebben een gedrogt gecreëerd. De zorg waar artsen/specialisten bijna verplicht in loondienst moeten jaagt andere zorgverleners weg uit vaste dienst.
    Het gaat niet om salaris maar de omstandigheden. Het wordt tijd dat werkgevers begrijpen dat ze zeer goed voor hun personeel moeten zorgen, secundaire arbeidsomstandigheden vor een specifieke groep zijn nu meer dan belangrijk (en leg dat wél contractueel vast, er zijn al teveel verrassingen geweest ..)

  2. Lees alle reacties
  3. Een onwenselijk, maar begrijpelijk fenomeen. Door te weinig zeggenschap, het gevoel gehoord en gezien te worden en matige arbeidsomstandigheden, is het begrijpelijk dat verpleegkundigen en verzorgenden als ZZP-er beginnen. Echter wordt hierdoor het probleem niet opgelost, maar op korte termijn juist vergroot: de onpopulaire diensten zijn bij veel ZZP-ers ook niet populair en moeten door vaste zorgverleners worden ingevuld, die daardoor nog minder het idee hebben gezien en gehoord te worden. Een neerwaartse spiraal, waar we niet zomaar uitkomen. Een neerwaartse spiraal die niet alleen de kwantiteit van zorg in gevaar brengt, maar ook de kwaliteit. Een vaste zorgverlener op een vaste afdeling kent de werkwijze van een afdeling beter, waardoor samenwerking vereenvoudigd wordt. En dat draagt vervolgens weer bij aan een hogere kwaliteit van zorg. Echter is dit een hypothese en geen hard te maken statement.

    Een studie naar het effect van ZZP-ers in de zorg op de geleverde kwaliteit van zorg, zou daarom een goede optie zijn om te beoordelen of de kwaliteit daadwerkelijk stijgt of daalt.

  4. Ik lees bij nadelen: “dure arbeidsongeschiktheidsverzekering”. Dat is onzin. Als je het goed regelt en met name uitzoekt, valt het heel erg mee. Een werkgever van iemand in loondienst is achter de schermen heel veel geld kwijt. Kijk op je loonstrook bijv naar zvw en wlz, dat wordt allemaal ingehouden van je loon. Per maand en dan x12. Kijk eens wat je dan kwijt bent.. zie: https://www.zorgwijzer.nl/faq/wat-is-de-inkomensafhankelijke-bijdrage
    En de voorwaarde van deze verzekering is nog slecht ook.
    Naast alle voordeelpunten als zzper in dit artikel mis ik nog dat je zelf het beheer hebt over je scholing. Je hoeft niet met je handje opgehouden te wachten bij je werkgever of hij/zij nog geld over heeft voor jou om een scholing te volgen.

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.