Het vrouwenhart: kortademigheid, oververmoeidheid en slaapproblemen kunnen symptomen zijn

Tekst: Naomi van Esschoten

Af en toe heeft ze het gevoel dat ze zichzelf herhaalt. Maar cardioloog Janneke Wittekoek ziet toch dagelijks hoe de praktijk achterblijft bij de wetenschap en de ervaringen van experts wanneer het aankomt op het vrouwenhart. ‘Daarom blijf ik zeggen: leer van ervaringen en durf af te wijken van het protocol.’

‘Bij het klassieke hartinfarct verstopt een kransvat door een ruptuur in een verdikking van de vaatwand. Hierbij wordt het bloedvat afgesloten door een stolsel en is het duidelijk hoe te behandelen’, stelt Wittekoek.

‘Bij vrouwen komt dit type hartinfarct veel minder voor. Zij komen ook met atypische klachten: geen pijn op de borst, maar met diffusere klachten als kortademigheid, oververmoeidheid en slaapproblemen.’

Wittekoek legt hier alles over uit tijdens het congres Het Vrouwenhart, dat op 26 november plaatsvindt in Utrecht.

Ze vervolgt: ‘Bij vrouwen gaat het om hartinfarcten van een ander type, zoals door een vaatspasme of een plotselinge scheur in een kransvat. Dat wordt minder snel herkend. Hierdoor krijgen vrouwen dikwijls pas later hulp. Bovendien is bij deze vormen is dotteren of een stent plaatsen niet het beste beleid.’

Achterlopen

Voor Wittekoek reden om zich al 20 jaar hard te maken voor het vrouwenhart. ‘Soms denk ik: ik val in herhaling. Maar de NHG-Standaard is nog niet aangepast op de nieuwste wetenschappelijke inzichten; ook in de cardiologie zijn we nog bezig om de richtlijnen aan te passen.

Op andere gebieden loopt zelfs de bewijsvoering nog achter, zoals voor het aanpassen van de dosering van medicatie voor vrouwen.

Zo weten we uit ervaring dat vrouwen gevoeliger zijn voor stress, hormonale schommelingen en bijwerkingen van medicatie.

Zowel in de peri- als post-menopauzale levensfase. Het kan dan verstandig zijn om, in overleg, bijvoorbeeld te beginnen met een lagere dosering van een bepaald middel. Maar dat vraagt om te durven afwijken van de richtlijnen.’

Hormonen en vrouwenhart

En daarom zet Wittekoek zich in haar lezingen, nascholingen en boeken in voor onder andere meer aandacht in de spreekkamer voor de sekseverschillen op cardiologisch gebied.

‘Bij vrouwen kan verkramping van de hartvaten bijvoorbeeld optreden door overgangsklachten. Dan is het belangrijk om deze klachten te herkennen, de risicofactoren te kennen en ook aandacht te besteden aan hormonen.

Denk bijvoorbeeld aan hormoontherapie, slaap en bijvoorbeeld het behandelen van overgewicht, een te hoog cholesterol of een te hoge bloeddruk. Tijdens nascholingen geef ik hier concrete handvatten voor.’

Mentale balans

Ook een mentale balans is van belang. ‘Stress is gelieerd aan hartklachten. In onze maatschappij hebben we een 24-uurseconomie en staan vrouwen voortdurend blootgesteld aan prikkels.

Naast goede bloeddruk- en cholesterolwaarden is het dus ook van belang dat vrouwen leren om voor ontspanning te zorgen.

Door vaker nee te zeggen, de agenda minder vol te plannen en af en toe gewoon rust te nemen.’

Weerstand

Dat brengt haar automatisch op het onderwerp leefstijl. Daar wordt veel op gewezen, maar de ervaring in de praktijk is weerbarstig. De wil is er vaak wel, maar gewicht verliezen of stoppen met roken is niet zo eenvoudig.

Is dat een reden het onderwerp maar te laten rusten? Zeker niet, vindt de cardioloog. ‘Als de klachten ontstaan door leefstijl of die factoren meespelen, moet je het erover hebben. En ja, je kunt te maken krijgen met weerstand. Maar ik voer tien keer liever een leefstijlgesprek dan een slechtnieuwsgesprek.’

Begeleiding rond vrouwenhart

Leefstijlgeneeskunde is volgens Wittekoek volop in ontwikkeling en veel meer een thema dan tien jaar geleden.

‘Je kunt gebruikmaken van boeken over gespreksvoering en er zijn leefstijlcoaches, diëtisten en fysiotherapeuten die de begeleiding kunnen verzorgen.’