Samen naar het levenseinde kijken: proactieve zorgplanning

Het levenseinde bespreekbaar maken is niet iets wat altijd vanzelf gaat. Als verpleegkundige is het belangrijk om te weten hoe je dit gesprek op gang brengt, ook als het soms uitdagend is. Daar kan een proactieve zorgplanning bij helpen.  

Oprichter Landelijk Expertisecentrum Sterven en auteur van ‘Licht op sterven’, Ineke Visser heeft veel kennis over proactieve zorgplanning om het levenseinde bespreekbaar maken.

Wil jij meer weten over alle aspecten van proactieve zorgplanning? Kom dan naar het congres Proactieve zorgplanning op 20 mei 2026 in Ede.

Leren door doen

Visser: ‘Het is belangrijk om tijdig mogelijkheden en onmogelijkheden in de laatste levensfase te bespreken met jouw cliënt en met naasten. Het is goed om te weten dat spreken over het levenseinde deel uit maakt van proactieve zorgplanning, waarbij het gaat om vooruitdenken, plannen en bespreken.

Een belangrijke tip is: doe het gewoon, ga het aan. Je zult merken dat je al doende leert, dat je ervaring op doet en steeds meer ontspannen een gesprek kunt aangaan. En wees mild voor jezelf als je eens een minder goede dag hebt.’

Voor naasten

‘Bij gesprekken over het levenseinde zijn nogal eens naasten betrokken. Het draait er dan voor jou om dat je helder hebt voor wie je op dat moment zorgt. Is het je cliënt of zijn het misschien de naasten? Op de website van het Landelijk Expertisecentrum Sterven vind je 14 openingszinnen en handreikingen die kunnen helpen het gesprek met naasten te ondersteunen.

Het kan helpen als ondersteuning om het gesprek aan te gaan met iemand die spoedig zal sterven door een ongeneeslijke ziekte of door ouderdom. Dat kan gaan om een dierbaar familielid maar ook iemand die wat verder weg staat.’

Ze wist precies wat ze wilde

‘Een voorbeeld uit de praktijk: Ik vroeg een wijkverpleegkundige die ik onlangs ontmoette in een training wat haar drijft in de zorg voor haar cliënten. Ze gaf aan hoe belangrijk ze het vond dat kwetsbare ouderen worden beschermd. Ze vertelde dat de zorg voor haar inmiddels overleden oma keer op keer te kort schoot.

Dat had veel met haar gedaan, ze vertelde: “Mijn houding heeft niet altijd een goede uitwerking. Vorige maand kreeg ik een nieuwe cliënt, een hoog opgeleide mevrouw die precies wist wat ze wilde. Het leek of ze mijn zorg betuttelend vond. Ik werd er onzeker van.”’

Transformeer blokkades

‘Blokkades maken het je onmogelijk de verbinding met jouw cliënt aan te gaan terwijl een open, ontvankelijke houding juist een voorwaarde is. Probeer eens te kijken naar welke gedachten, overtuigingen en emoties jou mogelijk blokkeren en hoe je die blokkades kunt transformeren.

Het levenseinde moet soms bespreekbaar gemaakt worden, maar dat betekent niet dat je de hele tijd moet praten. Het vraagt misschien wat meer oefening, maar durf óók stil te zijn. Het geeft de ander de kans om naar antwoorden te zoeken in het eigen innerlijk.’