3 vragen over farmacotherapie bij ouderen

Medicijnen kunnen bij ouderen andere effecten en bijwerkingen hebben dan bij jongere patiënten. Wat moet je hier als verpleegkundige over weten?

Artikel bewaren

Je hebt een account nodig om artikelen in je profiel op te slaan

Login of Maak een account aan
medicijnen op een ouderwerts schoteltje
Ouderen kunnen bijwerkingen hebben die niet in de bijsluiter vermeld staan (foto: Arno Massee)

Op 7 december geeft apotheker ouderenzorg Nina Janssen een workshop over farmacotherapie bij ouderen op de Nursing Experience. In dit interview licht ze al een tipje van de sluier op.

1 Hoe komt het dat medicatie andere effecten kan hebben bij oudere patiënten?

‘Dat heeft grofweg te maken met twee mechanismen die veranderen bij het ouder worden: het farmacokinetische en het farmacodynamische. Het farmacokinetische mechanisme gaat over wat het lichaam doet met het middel, bijvoorbeeld hoe het lichaam het middel opneemt, verspreidt, omzet en weer uitscheidt. Bij ouderen lopen sommige van deze processen anders. Naarmate we ouder worden gaat de nierfunctie bijvoorbeeld achteruit, en kunnen de nieren sommige medicijnen minder snel klaren. De concentratie van een bepaald geneesmiddel in het lichaam kan daardoor hoger zijn en daardoor neemt het risico op bijwerkingen toe. Vraag je patiënt of zijn apotheek op de hoogte is van de verslechterde nierfunctie.

Bij het farmacodynamische mechanisme gaat het over wat het middel doet met het lichaam. Bijvoorbeeld bij welke dosering middelen ‘aangrijpen’ in de hersenen. Zo kunnen ouderen gevoeliger reageren op bijvoorbeeld opiaten, en kunnen zij hier sneller en langer suf van worden.’

2 Waar moet je als verpleegkundige alert op zijn bij ouderen die medicatie gebruiken?

‘Medicijnen zijn meestal niet getest op de oudere patiëntenpopulatie – met meerdere aandoeningen tegelijkertijd – voordat ze op de markt komen. Daardoor kan het voorkomen dat ouderen bijwerkingen hebben die niet in de bijsluiter vermeld staan. Merk je een onverwachte verandering bij je patiënt, bijvoorbeeld benauwdheid die er eerst niet was of een gedragsverandering, wees er dan van bewust dat het een bijwerking zou kunnen zijn. Geef zulke onverwachte veranderingen altijd door aan de arts of apotheker. Ik zie verpleegkundigen en verzorgenden wat dat betreft als mijn ogen. De arts schrijft medicatie voor en ik lever die, maar wij zien niet altijd welke effecten de medicatie heeft. Soms nemen patiënten zelf contact op bij onverwachte symptomen, maar vaak beseffen ze niet dat hun klachten bijwerkingen kunnen zijn. Daarom is het belangrijk dat we dit soort signalen krijgen van verpleegkundigen.’

Lees ook dit overzicht van medicijnen die het valgevaar kunnen vergroten.

3 Wanneer moet je nog meer contact opnemen met de arts of apotheek?

‘Belangrijk is dat je in ieder geval doorgeeft als een patiënt is gevallen. Jammer genoeg zijn we als apotheek niet automatisch daarvan op de hoogte, terwijl een val wel veroorzaakt kan worden door medicatie. Zijn we wel op de hoogte, dan kunnen we de medicatie van die patiënt tegen het licht houden. Is alles wat meneer of mevrouw gebruikt nog wel nodig? Kan de dosering van antihypertensiva misschien omlaag? Of moet er juist andere medicatie bij?

Verder is het voor de apotheek handig om te weten hoe patiënten hun geneesmiddelen precies innemen, daar kun je als verpleegkundige ook een rol in spelen. Krijg je een patiënt in zorg, ga dan niet zomaar uit van het medicatieoverzicht maar ga na hoe hij zijn medicatie daadwerkelijk inneemt. Maar liefst 70%  procent van de patiënten neemt hun medicatie niet correct in, wat de werking kan beïnvloeden. Ook komt het bijvoorbeeld voor dat de huisarts mondeling heeft gezegd dat de patiënt voortaan maar één tablet moet innemen, maar dat dit pas aan de apotheek wordt doorgegeven wanneer er een nieuw recept nodig is. Als je de medicatie overneemt en de patiënt ineens de medicatie precies inneemt volgens het overzicht, kunnen hierdoor bijwerkingen optreden.

Bekijk tenslotte ook gelijk of de patiënt zelfzorgmiddelen gebruikt, bijvoorbeeld ibuprofen van de drogist. Die kan bijvoorbeeld de toch vaak al verminderde nierfunctie nog verder doen achteruitgaan. Zolang de patiënt zelfzorgmiddelen in eigen beheer heeft, is het zijn eigen verantwoordelijkheid, maar je kunt wel vragen of hij de apotheek wil inlichten.’

Geef je reactie

Om te kunnen reageren moet je ingelogd zijn. Heb je nog geen account, maak dan hieronder een account aan. Lees ook de spelregels.