Palliatieve sedatie: wanneer kies je wisselligging en nog 2 vragen

Vocht toedienen, intermitterende sedatie, of wisselligging. Wanneer palliatieve sedatie start kunnen deze factoren aan bod komen.

Hoe maak je keuzes op dit soort momenten? Wij geven 3 handvatten die kunnen helpen. Tijdens het Jaarcongres Palliatieve Zorg leer je nog veel meer over sedatie, zowel de basis als gevorderd.

1. Vocht toedienen: niet doen, of soms wel?

Nursing Blogger Jennifer Bergkamp: ‘Staak de toediening van vocht. Dat is volgens de richtlijn Palliatieve sedatie een van de voorwaarden om te starten met palliatieve sedatie.

Dat levert nog wel eens een stevig gesprek op. Van 1 op de 10 patiënten willen de naasten en/of de patiënt zelf namelijk niet dat de vochttoediening gestopt wordt. In veel gevallen is dat een culturele factor. Deze overtuiging levert nog wel eens een second opinion op.

Uit onderzoek blijkt dat er bij toediening van 1 liter vocht intraveneus of subcutaan geen verschil is in symptomen en ook geen verschil in tijdsduur tot overlijden. Medisch gezien heeft het dus geen nut om vocht toe te blijven toedienen. Maar we kunnen het ook zonder extra last op de schouders aan God laten en gewoon vocht toedienen als dat het sterfbed makkelijker te dragen maakt.’

Klik hier om de volledige blog van Jennifer te lezen.

2. Intermitterende sedatie kan ook, maar wanneer zet je dit in?

Intermitterende sedatie is geïndiceerd als sprake is van een refractair symptoom dat je niet op een andere manier draaglijk kunt maken. Je brengt tijdelijk rust door het bewustzijn te verlagen, maar de sedatie staak je ook weer. De patiënt komt dus weer bij. Dit in tegenstelling tot continue sedatie, waarbij de patiënt gesedeerd is tot het moment van overlijden. Ook mag bij intermitterende sedatie de geschatte termijn tot overlijden langer dan 2 weken zijn. Je kunt vocht en voeding blijven toedienen.

Wijkverpleegkundige palliatieve zorg Sjaak Thijssen: ‘Intermitterende sedatie kun je bijvoorbeeld overwegen wanneer de patiënt in de nacht onrustig is, maar overdag niet. Zo had ik onlangs een vrij jonge cliënt met een hersentumor. Overdag ging het goed, maar ‘s nachts was hij verward en wist hij niet waar de wc was. Haloperidol sloeg niet aan. In zulke gevallen kun je denken aan intermitterend sederen. Want overdag heeft zo’n cliënt zijn ritme, krijgt hij bezoek, drinkt hij koffie. Maar ‘s nachts ziet de wereld er heel anders uit.’

Overdag inzetten van intermitterende sedatie kan ook, bijvoorbeeld tijdens een wondbehandeling waarbij pijnbestrijding niet voldoende werkt.  

Wil je meer weten over intermitterende sedatie? Klik hier voor de antwoorden op 7 vragen over intermitterende palliatieve sedatie.

3. Wanneer kies je voor wisselligging?

In de Richtlijn Zorg in de Stervensfase wordt wisselligging afgeraden, tenzij er al sprake is van decubitus. Maar palliatieve sedatie kan al worden gestart wanneer de levensverwachting korter is dan 2 weken, dus soms nog vóór de stervensfase echt is ingetreden. In zo’n situatie kan iemand nog enkele dagen in bed liggen.

Merk je dat de pijn acceptabel is tijdens het draaien en dat een patiënt na het draaien snel weer comfortabel is, dan kun je de wisselligging voortzetten. Geef zo nodig een bolus morfine en/of midazolam voorafgaand aan de wisselligging. Als de patiënt lang onrustig blijft, dan is het goed om opnieuw te overwegen of andere maatregelen nodig zijn, zoals beschermende verbanden en drukverdeling door middel van kussens.

Het is niet altijd mogelijk om een wisselligging toe te passen. Bijvoorbeeld wanneer de patiënt pijn lijkt te ervaren tijdens het draaien, de naasten niet willen dat de patiënt wordt gestoord of bij de markering van de stervensfase.

De beslisboom kan je helpen om de keus te maken voor het toepassen van een wisselligging. Klik hier om de beslisboom te bekijken.