Agressie bij dementie? Zet de SPEELS-methode in

In 6 stappen leren meebewegen met mensen met dementie, dat is het doel van de SPEELS-methode, die is ontwikkeld door Hanneke van de Pol en Freya Flach.

Hanneke en Freya zijn sprekers op het congres Het Ouderenzorgcollege op 26 mei 2026 in Utrecht. Waar ze in gaan op écht contact maken bij onbegrepen gedrag, angst en agressie.

SPEELS staat voor:

S: Start met ‘ja’

P: Plan niets

E: Erken de realiteit van de ander

E: Een vraag veranderen in een aanbod

L: Luister naar de emotie achter de woorden

S: Stralend falen

Start met ‘ja’

Van der Pol: ‘Iemand met dementie wordt het grootste deel van de dag gecorrigeerd: “Nee mevrouw Jansen, daar kunt u niet zitten”, “Nee, meneer Pietersen, uw vrouw is overleden”, “Nee meneer Vlaar, u hoeft niet naar uw werk.”

Dit maakt cliënten verdrietig en opstandig. Starten met ‘ja’ betekent dat je als verzorgende of verpleegkundige moet denken in mogelijkheden in plaats van beperkingen.

Plan niets

Jij zult je als verpleegkundige of verzorgende aan moeten passen aan hun agenda, wil je in een positief contact blijven. Dus laat de controle los en beweeg mee.

Als je bijvoorbeeld een mevrouw uit bed helpt om te gaan douchen, en ze zegt dat ze naar gedroomd heeft, dan kun je hieraan voorbij gaan en je taken afdraaien. Maar je kunt ook even op de bedrand gaan zitten, de hand van mevrouw vasthouden en haar laten vertellen over haar nachtmerrie.’

Erken de realiteit van de ander

Een mantelzorger van een man met dementie corrigeerde hem eerst als hij dacht dat hij iets nieuws had, maar dat leidde tot frustratie. Toen ze zijn beleving bevestigde, verbeterde de sfeer merkbaar.

Bij dementie helpt het vaak om mee te gaan in iemands werkelijkheid. Sommige zorgverleners zien dat als liegen, maar voor de persoon met dementie is die beleving echt. De vraag is dan: weegt de waarheid zwaarder dan iemands welzijn?

Een vraag veranderen in een aanbod

Als jij vraagt “Ga je mee een stuk wandelen?” Dan kan dat onzekerheid oproepen? Nu? En met wie? En waar naartoe dan? Hoe lang? Kan ik wel zo’n eind lopen? Dan is ‘nee’ een veiliger antwoord. Verander je vraag in een aanbod. Trek je jas alvast aan en neem de jas van de nader in je hand (zo bied je context) en zeg “Kom we gaan samen 10 minuten wandelen in de tuin.”

Vraag niet of iemand mee wil doen met een puzzel, maar leg gewoon een puzzel neer. Of ga zelf puzzelen, grote kans dat iemand vanzelf met je mee gaat doen.’

Luister naar de emotie achter de woorden

Voor mensen met afasie is het helemaal lastig om zichzelf uit te drukken, en het is frustrerend als de zorgverlener dan steeds zegt: “Wat bedoel je? Ik snap je niet?”

Spiegel in plaats daarvan de emotie waarmee de cliënt het vertelt. Dus als hij heel blij is, reageer je hier blij op. En wanneer hij bedroefd is, spiegel je in je houding die emotie en bied je troostende woorden, zoals: “Ik zie dat je heel boos/verdrietig bent, dat kan ik me voorstellen, dat is ook vreselijk!” Ook al weet je niet precies waar het over gaat.

Stralend falen

‘Niemand vindt het leuk om fouten te maken, ook mensen met dementie niet. En met een haperend brein wordt het steeds lastiger om geen fouten te maken. Met “Stralend falen” bedoelen we dat dingen ook mogen misgaan: mensen met dementie kunnen dingen doen die niet kloppen of onhandig zijn, maar jij hoeft ze daar als verzorgende niet op te wijzen.

Maar stralend falen geldt ook voor jou en je collega’s. Het mag ook misgaan in je benadering bij mensen met dementie. Je mag fouten maken, en je collega’s ook. Dus wees niet te streng voor jezelf.’