‘Moeder heeft lang genoeg geleden, kan zij wat extra midazolam krijgen?’ Hoe reageer je wanneer naasten denken op die manier het stervensproces te kunnen versnellen? Deskundigen reageren op deze casus.
Wil jij meer weten over palliatieve zorg? Tijdens het Jaarcongres palliatieve zorg op 8 september 2026 kom je meer te weten over de aspecten die bij deze zorg horen.
Casus
De 91-jarige mevrouw Stam heeft diabetes type 2 en dementie. Ze is de laatste dagen geleidelijk achteruit gegaan, bedlegerig en onrustig geworden, eet en drinkt niet meer. Haar kinderen zijn meteen gekomen en waken aan haar bed. ‘Het is mooi geweest’, zeggen ze tegen elkaar. ‘Ze heeft een goed leven gehad. Moeder mag loslaten en overlijden.’
Maar mevrouw laat niet los. Ze krijgt zo nodig midazolam tegen de onrust en morfine tegen dyspneu en tegen de pijn door het draaien tijdens het zorgmoment.
Na 3 dagen aan het bed worden ook de kinderen onrustig. Ze vertellen de verpleegkundige dat moeder met haar handen beweegt. Af en toe doet ze haar ogen open. Moeder heeft genoeg geleden, zeggen ze. De familie vraagt of moeder niet wat extra midazolam kan krijgen om het stervensproces te versnellen. Hoe reageer je op deze vraag?
Uitleg stervensproces
Stouten: ‘Deze vraag komt heel vaak voor. De familie denkt dat hun moeder lijdt omdat ze haar handen beweegt en haar ogen opent. Met extra medicatie hopen ze het stervensproces te versnellen; aan de verpleegkundige de taak om uit te leggen dat dat niet zo werkt.4
Leg de familie uit wat de terminale fase is en welk doel je voor ogen hebt: inzetten op comfort. Waaraan zien ze dat hun moeder zich onprettig voelt? Zeg dat ze meteen aan de bel kunnen trekken als ze denken dat moeder iets nodig heeft. Hou de signalen van onrust goed bij, evenals de medicatie die gegeven is.
Evalueer in dit stadium vaak met de arts en de familie of iedereen nog op één lijn zit. Als verpleegkundige weet jij het best wat de symptomen zijn en hoe die zich ontwikkelen.’
Meer weten over palliatieve zorg?
Kom dan naar het Jaarcongres Palliatieve Zorg op 8 september 2026 in Ede. Een dag vol praktische tips, de nieuwste richtlijnen en ervaringen van andere collega’s. Maar ook:
- Hoe voer je een eerlijk gesprek over euthanasie en palliatieve sedatie?
- Wat doet er écht toe voor je patiënt?
- Euthanasie: wat is de rol van de verpleegkundige?
Voor meer informatie over de sprekers en het programma, klik hier.
Bespreek continue sedatie
De Jong: ‘Het komt aan op observeren en signaleren. Wat voor soort onrust heeft mevrouw? Komt het door pijn, benauwdheid, een delier? Heeft mevrouw verkrampte handen en een grimas op haar gezicht, of doet ze haar handen langzaam open met een ontspannen gezicht?
In deze casus is sprake van intermitterende sedatie. Midazolam werkt maar 4 uur. Ga na wat er gebeurt wanneer mevrouw wakker wordt. Is ze dan weer meer onrustig en is dat wat de familie ziet? Als de onrust onhoudbaar wordt, kun je met de arts continue sedatie bespreken. Leg de familie uit dat de sedatie het sterven niet versnelt en dat je niet weet hoe lang het sterven zal duren. Blijf de familie begeleiden tijdens het waken. Aan het sterfbed duurt de tijd namelijk eindeloos lang.’
Noten
1 Lokker, I, Acknowledging different perspectives: burden and management of symptoms in the last phase of life. Proefschrift Erasmus Universiteit Rotterdam, oktober 2018.
2 Marja de Jong is verpleegkundig specialist (complexe) ouderenzorg en palliatieve zorg bij huisartsenpraktijk Tuindorp in Utrecht. Daarvoor werkte ze als verpleegkundig specialist palliatieve zorg in het Diakonessenhuis in Utrecht en als verpleegkundig specialist geriatrie in zorgcentrum Weddesteyn, Careyn.
3 Els Stouten is verpleegkundig specialist ouderenzorg bij Novicare, een (para)medische behandeldienst gericht op langdurige zorg. Daarvoor werkte ze op de afdeling cardiologie in het Atrium Medisch Centrum. Ze is ambassadeur van het project DEDICATED van de Universiteit Maastricht, gericht op de kwaliteit van leven van mensen met dementie in de palliatieve fase.
4. Wapenaar J, Palliatieve sedatie: hoe verandert jouw rol? En 10 andere vragen over palliatieve sedatie, Nursing, 4 juli 2022
Geef je reactie
Om te kunnen reageren moet je inlogd zijn. Inloggen Ik heb nog geen account